تحقیق جدید دانشمندان: سیاره زهره شاید قمر خودش را بلعیده باشد

پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید احتمال داده‌اند زهره در گذشته قمری داشته که به‌دلیل چرخش بسیار کند سیاره، به‌تدریج تحت تأثیر گرانش آن قرار گرفته و در نهایت با سطح زهره برخورد کرده است. شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای این سناریو را تأیید می‌کنند، هرچند پژوهش هنوز وجود قطعی چنین قمری را ثابت نمی‌کند.

سیاره زهره یا ناهید را اغلب «دوقلوی شیطانی» زمین می‌نامند؛ چون تقریباً هم‌اندازه زمین است، در بخش مشابهی از منظومه شمسی شکل گرفته و همسایه ما محسوب می‌شود. البته همان‌طور که این لقب نشان می‌دهد، زهره در مقایسه با زمین محیطی به‌شدت نامساعد برای حیات دارد.

شباهت‌های این دو سیاره شاید حتی عمیق‌تر از چیزی باشد که پیش‌تر تصور می‌شد. دانشمندان قبلاً احتمال داده بودند زهره زمانی قمری در مدار خود داشته که در اثر برخورد جرمی عظیم از بین رفته است. در مقابل، برخی پژوهشگران معتقدند نبود قمر در اطراف زهره نشان می‌دهد برخوردی که بتواند مواد کافی برای تشکیل یک قمر طبیعی را جدا کند، هرگز رخ نداده است.

اکنون مطالعه‌ای جدید که در The Astrophysical Journal منتشر شده، این دیدگاه را به چالش کشیده است. پژوهشگران می‌گویند ناهید احتمالاً زمانی قمر داشته، اما این قمر به‌تدریج به سمت سیاره کشیده شده و در نهایت با سطح آن برخورد کرده است؛ پایانی فاجعه‌بار که می‌توان آن را به‌نوعی «بلعیده شدن» قمر توسط زهره دانست.

«استیون کین»، اخترفیزیکدان دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید و نویسنده اصلی مطالعه، می‌گوید زهره برای رسیدن به وضعیت فعلی خود لزوماً به یک فاجعه نیاز نداشته است. به گفته او، گرانش خود سیاره در ترکیب با سرعت چرخش آن به‌طور طبیعی می‌توانسته باعث سقوط قمر روی زهره شود.

سرنوشت قمر زهره برای اکتشافات فضایی اهمیت دارد

این یافته‌ها می‌توانند برای بررسی قابلیت سکونت جهان‌های دوردست نیز اهمیت داشته باشند. کین می‌گوید هنگام بررسی سیاراتی شبیه زمین در اطراف ستاره‌های دیگر، یکی از پرسش‌ها این است که آیا آن‌ها قمر دارند یا نه. به گفته او، اگر چنین سیاراتی به‌اندازه کافی سریع نچرخند، قمرشان ممکن است با سطح سیاره برخورد کند و مسیر تکامل آن را تغییر دهد.

مدار قمرها همیشه کاملاً پایدار نیست. برای مثال، قمر زمین به‌دلیل چرخش نسبتاً سریع سیاره ما، سالانه حدود ۵ سانتی‌متر از زمین دور می‌شود. اما زهره برای یک چرخش کامل به دور محور خود به ۲۴۳ روز زمینی نیاز دارد.

این چرخش بسیار کند می‌تواند باعث شود یک قمر فرضی انرژی کافی برای فرار از گرانش سیاره ناهید را نداشته باشد و در نهایت محکوم به برخورد با سطح سیاره شود. کین و همکارانش با استفاده از شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای و براساس برهم‌کنش زمین و ماه، این فرایند را بررسی کردند و در سناریوهای مختلف به نتیجه مشابهی رسیدند: چرخش کُند زهره در نهایت به سقوط قمر منجر شده است.

کین درباره این کشف می‌گوید: «وقتی به این نتیجه رسیدم، شوکه شدم. تصور می‌کردم طیف گسترده سناریوهایی که بررسی می‌کنم، نتایج متفاوتی به همراه داشته باشد؛ اما تقریباً همه آن‌ها به یک نتیجه منتهی شدند.»

بااین‌حال، این مقاله لزوماً ثابت نمی‌کند که زهره در گذشته قمر داشته است؛ بلکه نشان می‌دهد اگر زهره زمانی قمری داشته، احتمالاً این قمر در نهایت توسط سیاره بلعیده شده است.

نکته جالب اینکه دانشمندان احتمال می‌دهند برخورد بزرگی که می‌توانسته قمر زهره را ایجاد کند، شاید سطحی را که زمانی قابلیت میزبانی از حیات داشته، نیز تغییر داده باشد و آن را به محیط بسیار داغ و نامساعد امروزی تبدیل کرده باشد.

بااین‌حال، هنوز درباره اینکه وجود قمر برای شکل‌گیری حیات ضروری است یا نه، میان پژوهشگران اختلاف نظر وجود دارد. کین می‌گوید داشتن قمر می‌تواند مزایایی داشته باشد، اما برای قابلیت سکونت یک سیاره الزامی نیست. به گفته او، ماه قطعاً بر نحوه تکامل زمین در طول زمان تأثیر گذاشته، اما هنوز مشخص نیست این نقش تا چه اندازه اهمیت داشته است.