تحلیل داده‌های ماهواره‌ای: آلودگی آتش‌سوزی تأسیسات نفتی تهران به اندازه فوران آتشفشان بود

پس از حملات اخیر به تأسیسات نفتی تهران، توده‌های سمی و بسیار اسیدی از دوده و نفت آئروسل (ذرات معلق در هوا) آسمان منطقه را تیره کرد. کارشناسان سازمان جهانی بهداشت در آن زمان از شهروندان خواسته بودند در خانه بمانند و ماسک بزنند. اکنون یک مطالعه جدید با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای چینی و اروپایی، ابعاد کامل این حادثه زیست‌محیطی و بهداشت عمومی را مشخص کرده است.

هواشناسان و دانشمندان علوم جوی در چین اعلام کرده‌اند که تأثیر این رویداد با چند روز فعالیت یک آتشفشان برابری می‌کند. آنها می‌گویند حملات هوایی ۱۶ اسفند در مجموع ۲۹۸۰۰ تن آلودگی سمی دی‌اکسید گوگرد را وارد جو بالای تهران کرد؛ این میزان معادل حجمی است که به‌طور معمول طی چندین روز فوران فعال‌ترین آتشفشان هاوایی یعنی کیلاویا (Kīlauea) وارد هوا می‌شود.

محققان در مطالعه جدید خود که در نشریه Advances in Atmospheric Sciences منتشر شده است، نوشته‌اند:

«گزارش‌های محلی نشان داده که برخی از ساکنان دچار سردرد، طعم تلخ در دهان، تحریک چشم و پوست و مشکلات تنفسی شده‌اند.»

دی‌اکسید گوگرد محصول جانبی احتراق نوع خاصی از بنزین است که به دلیل تأثیر مخرب بر انسان و محیط‌زیست، به‌ویژه نقش اصلی آن در باران‌های اسیدی خورنده، به شدت کنترل می‌شود. «پنگ ژانگ»، یکی از نویسندگان این مطالعه از مرکز رصد سازمان هواشناسی چین، می‌گوید مناطق خاورمیانه با وجود تولید نفت بالا، معمولاً فاقد پایش جوی باکیفیت یا بی‌درنگ برای این آلاینده‌های هواپایه بوده‌اند.

داده‌های ماهواره‌ای درباره غلظت دی‌اکسید گوگرد در تهران

ژانگ و همکارانش به مجموعه ماهواره‌های FengYun-3 چین و ماهواره‌های پایش جوی Sentinel-5P آژانس فضایی اروپا روی آوردند تا بررسی کنند جمع‌آوری داده‌های مداوم آنها چه چیزی را نشان می‌دهد.

آنها دریافتند که غلظت دی‌اکسید گوگرد بیش از دو برابر شده و به ۲.۵ برابر غلظت جوی قبل از انفجار انبارهای سوخت فردیس، شهران و اقدسیه در کنار پالایشگاه تهران رسیده بود. به گفته محققان، تا دو روز بعد یعنی در ۱۸ اسفند، این توده سمی مسافتی نزدیک به ۲۰۰۰ کیلومتر را طی کرده و منطقه وسیعی را در جهت وزش باد در سراسر خاورمیانه به سمت شرق آسیا تحت تأثیر قرار داده است.

درحالی‌که هدف این تیم کمک به ارزیابی آلودگی‌ها در این مورد خاص بوده، آنها اعلام کرده‌اند که امیدوارند این مطالعه به عنوان اثبات یک مفهوم عمل کند و نشان دهد که چگونه ماهواره‌های تحقیقاتی جوی و اقلیمی می‌توانند برای پایش شرایط اضطراری زیست‌محیطی در هر کجا به کار گرفته شوند.

به گفته ژانگ، هدف بعدی آنها استفاده از یک حسگر جدیدتر در ماهواره‌های FengYun 3E و 3F به نام HIRAS-II و بررسی شاخص دی‌اکسید گوگرد آن است.