مطالعه بین‌المللی: دیابت نوع ۱ احتمالاً دو بیماری کاملاً متفاوت است

یافته‌های یک پژوهش بین‌المللی گسترده نشان می‌دهد دیابت نوع ۱ احتمالاً یک بیماری واحد نیست و از دو بیماری کاملاً مجزا تشکیل شده است. دانشمندان با تحلیل داده‌های ژنتیکی هزاران بیمار متوجه شده‌اند تفاوت‌های زیستی و ایمنی میان دو گروه اصلی مبتلایان به این بیماری، آن‌قدر عمیق است که می‌توان آنها را دو اختلال کاملاً جداگانه دانست؛ کشفی که می‌تواند نحوه درمان و پیشگیری از این بیماری خودایمنی را متحول کند.

در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله کرده و آنها را تخریب می‌کند. دانشمندان از گذشته می‌دانستند دو الگوی ژنتیکی به نام‌های HLA-DR3 و HLA-DR4 با ریسک بالاتر ابتلا به این بیماری در ارتباط هستند. هرچند پیامد نهایی هر دو الگو بروز دیابت نوع ۱ است، اما علائم اولیه بیماری میان این دو گروه تفاوت‌های چشمگیری دارد. برای کشف دلایل این تفاوت، گروهی از پژوهشگران ایالات متحده و بریتانیا نخستین مطالعه جامع را با تمرکز روی تفکیک این دو شناسه ژنتیکی انجام دادند.

این مطالعه با بررسی اطلاعات ژنتیکی بیش از ۹ هزار بیمار مبتلا به دیابت نوع ۱ و بیش از ۱۴ هزار فرد سالم انجام شد. نتایج منتشرشده در ژورنال تخصصی Diabetologia ثابت می‌کند که تفاوت‌های ژنتیکی میان حاملان HLA-DR3 و HLA-DR4 به اندازه‌ای زیاد است که از نظر علمی، دو زیرشاخه کاملاً مستقل را تعریف می‌کنند.

تفاوت سازوکارهای زیستی در بروز دیابت نوع ۱

نکته شگفت‌انگیز پژوهش جدید این است که منشأ بیولوژیکی این دو الگو نیز کاملاً با یکدیگر فرق دارد. در گروه مبتلایان با الگوی HLA-DR3، سلول‌های ایمنی به نام «ماست‌سل» نقش فعال‌تری دارند؛ این سلول‌ها معمولاً در واکنش‌های آلرژیک، التهاب‌ها و مبارزه با عفونت‌ها دخالت دارند. در سوی دیگر، در الگوی HLA-DR4 پای سلول‌های تی (T Cells) در میان است که ارتش مستقیم سیستم ایمنی هستند و با اجرا کردن دستور حمله به بافت تولید انسولین در لوزالمعده آسیب می‌رسانند.

محققان برای درک بهتر این تمایز ژنتیکی اعلام کردند تفاوت میان مبتلایان به این دو زیرشاخه، به اندازه تفاوت ژنتیکی میان دو بیماری روانی مجزای اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی چشمگیر و مشخص است.

تفکیک این دو گروه از بیماری نه‌تنها دیدگاه پزشکی درباره دیابت نوع ۱ را بازتعریف می‌کند، بلکه تأثیر مستقیمی بر آینده مراقبت‌های پزشکی دارد. به گفته دانشمندان، اگر عوامل محرک بیماری در بدن افراد متفاوت باشد، در نتیجه روش‌های درمانی و اهداف دارویی نیز باید برای هر گروه به‌صورت جداگانه شخصی‌سازی شوند. همچنین در کارآزمایی‌های بالینی آینده، پژوهشگران می‌توانند اثر داروها را به‌طور تفکیک‌شده روی بیماران این دو ساختار ژنتیکی بسنجند تا درمان‌های دقیق‌تری به دست بیماران برسد.