عبور از خط قرمز اخلاق در ژنتیک؛ محققان آمریکایی DNA رویان انسان را ویرایش کردند

هشت سال پس از آنکه یک دانشمند چینی با خبر تولد نوزادان اصلاح‌شده ژنتیکی جهان را در حیرت فرو برد، اکنون محققان آمریکایی دست به اقدام مشابهی زده‌اند. گروهی از دانشمندان با استفاده از یک تکنیک بسیار دقیق، ژن‌های جنین انسان را در مراحل اولیه سلولی ویرایش کرده‌اند تا کارایی این روش را بسنجند. اگرچه پژوهشگران این جنین‌های اولیه را برای بارداری در نظر نگرفته بودند، اما این طرح علمی موجی از نگرانی را در میان اخلاق‌مداران و محققان به راه انداخته است؛ تا جایی که بسیاری هشدار می‌دهند این کار راه را برای طراحی «نوزادان سفارشی» و دستکاری‌های خطرناک ژنتیکی باز می‌کند.

به گزارش نیویورک تایمز، محققان دانشگاه کلمبیا با استفاده از تکنیک پیشرفته Base Editing، بریدگی‌های کوچکی در یک رشته DNA ایجاد کردند تا ژن‌های تنظیم‌کننده کلسترول و هموگلوبین را در رویان‌های تک‌سلولی تغییر دهند. این محققان ژن‌های خاصی مانند تنظیم‌کننده کلسترول را صرفاً به این دلیل انتخاب کردند که پژوهشگران پیش‌ازاین آن‌ها را به‌خوبی مطالعه کرده بودند، نه برای اینکه اهداف درمانی خاصی را دنبال کنند.

تکنیک Base Editing نسبت به روش مشهور CRISPR ایمن‌تر است، زیرا به‌جای بریدن هر دو رشته دی‌ان‌ای و سپردن کار ترمیم به خود ژنوم، فقط یک رشته را می‌برد و از طریق یک RNA راهنما، تغییری پایه‌ای و دقیق اعمال می‌کند. بااین‌حال، نتایج این آزمایش بی‌نقص نبود. این جنین‌ها تنها زمانی زنده ماندند که محققان ابزار ویرایش را در قالب پروتئین وارد کردند، درحالی‌که استفاده از مولکول RNA باعث توقف رشد آن‌ها شد. همچنین بسیاری از جنین‌های ویرایش‌شده دچار پدیده‌ای به نام Mosaicism شدند؛ وضعیتی که در آن ساختار ژنتیکی از یک سلول به سلول دیگر متفاوت است و در صورت تولد نوزاد، مشکلات پزشکی جبران‌ناپذیری به همراه می‌آورد.

ویرایش DNA جنین انسان توسط محققان آمریکایی

کارشناسان علم ژنتیک هشدار می‌دهند که این آزمایش‌ها اصول اخلاقی را می‌شکنند و راهنمای عملی خطرناکی را برای طرفداران انتخاب ویژگی‌های ظاهری و ارتقای نژاد نوزادان فراهم می‌کنند.

«الکسیس کومور» (Alexis Komor)، معاون مرکز نوآوری سلول‌های بنیادی در دانشگاه کالیفرنیا، با ابراز نگرانی شدید اعلام کرده که راز این فناوری دیگر فاش شده است. او معتقد است که در غیاب نظارت‌های قانونی سخت‌گیرانه در ایالات متحده، توافق نانوشته میان دانشمندان برای عدم دستکاری جنین شکسته شده است و این کار دروازه‌ای به سوی ویرایش‌های ژنتیکی غیرضروری باز می‌کند.

پیش‌ازاین در سال ۲۰۱۸، «هه جیانکوی» (He Jiankui)، محقق چینی، با تولد دخترانی که ژن‌هایشان با کریسپر ویرایش شده بود، جهان را در شوک فرو برد و دادگاه او را به سه سال زندان و جریمه نقدی محکوم کرد. تفاوت اصلی آزمایش فعلی این است که محققان جنین‌ها را به مرحله تولد نرساندند، اما منتقدان می‌گویند اثبات ایمنی این روش در مراحل اولیه، جسارت برخی دانشمندان را برای ادامه این مسیر تا مرحله تولد و اصلاح نژاد افزایش می‌دهد.

کنگره آمریکا استفاده از بودجه‌های فدرال را برای تحقیقاتی که در آن جنین انسان ایجاد یا نابود می‌شود ممنوع کرده است، به همین دلیل محققان برای پیشبرد این پروژه به سراغ سرمایه‌گذاران خصوصی و بین‌المللی رفتند. براساس پیش‌نویس منتشرشده از این مقاله، مؤسساتی مانند مؤسسه شیمی آلی و بیوشیمی پراگ، بنیاد سلول‌های بنیادی نیویورک، یک صندوق کره‌ای و شرکت Nucleus Genomics بودجه این کار را تأمین کرده‌اند.

«مگان آلیس» (Megan Allyse)، متخصص اخلاق زیستی، می‌گوید با وجود اینکه دانشگاه‌ها معمولاً چنین تحقیقاتی را از فیلترهای اخلاقی سختی عبور می‌دهند، اما قانون محکمی برای الزام آن‌ها وجود ندارد.