چین با ماهواره Supercomputing-1 برای اولین‌بار پردازش هوش مصنوعی را به مدار زمین برد

چین ۹ ماهواره جدید، از جمله نخستین پروژه یکپارچه پردازش هوش مصنوعی را با هدف انتقال توان محاسباتی به مدار زمین به فضا پرتاب کرد. این مأموریت توسط راکت Kinetica 1 Y18 متعلق به شرکت تجاری هوافضای CAS Space انجام شده و ماهواره‌ها با موفقیت در مدارهای تعیین‌شده مستقر شدند.

مهم‌ترین محموله این مأموریت، ماهواره «Supercomputing-1» است که با نام تجاری S-AIDC-1 نیز شناخته می‌شود. این ماهواره توسط شرکت زیرساخت محاسبات هوش مصنوعی چینی موسوم به S-AIDC توسعه یافته و به‌گونه‌ای طراحی شده است که بتواند داده‌های رصد زمین را به‌جای ارسال به مراکز داده زمینی، مستقیماً در مدار پردازش کند. نگهداری و پردازش محلی این داده‌ها در فضا زمان پردازش بین‌منطقه‌ای را از چند ساعت به تنها چند دقیقه کاهش می‌دهد. این ماهواره از یک حسگر اپتیکال با وضوح تصویر بالا و یک رایانه پردازش تصویر مجهز به هوش مصنوعی بهره می‌برد.

پرتاب ماهواره‌های چین نشان‌دهنده عزم این کشور برای توسعه محاسبات مداری در چارچوب یک شبکه محاسباتی یکپارچه گسترده‌تر است. در اوایل ژوئن، دولت چین با تأسیس «مرکز نوآوری صنعت محاسبات فضایی» موافقت کرد؛ نهادی که وظیفه دارد سازندگان راکت و ماهواره، کارخانه‌های نیمه‌رسانا و شرکت‌های حوزه هوش مصنوعی را گرد هم آورد تا یک شبکه رایانش فضایی مشترک بسازند.

رونق هوش مصنوعی نیاز به ساخت مراکز داده را برای میزبانی از شتاب‌دهنده‌های محاسباتی به‌شدت افزایش داده است. برخی از این مراکز داده میزبان صدها هزار شتاب‌دهنده هستند و مصرف برق فوق‌العاده بالایی دارند که فشار سنگینی بر شبکه توزیع برق وارد می‌کند. این موضوع در کنار اشغال فضای زمین، مصرف شدید آب برای خنک‌سازی و آلودگی صوتی، موجی از نارضایتی‌های محلی ایجاد کرده است؛ به‌طوری‌که ساکنان محلی در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ مانع از اجرای پروژه‌های ساخت مراکز داده به ارزش ۶۸ میلیارد دلار شدند.

علی‌رغم چالش‌های اقتصادی و فنی فراوان، فضا و مدار زمین مزایای متعددی از جمله مساحت نامحدود، دسترسی مستقیم به انرژی خورشیدی، سرمای مداوم و خلأ بی‌صدا را به همراه دارد. همین ویژگی‌ها محاسبات مداری را به موضوعی جدی تبدیل کرده است. شرکت اسپیس‌ایکس نیز در این مسیر با ماهواره AI1 برنامه‌های ویژه‌ای دارد و می‌خواهد تا سال ۲۰۲۷ به ظرفیت ۱ گیگاوات پردازش فضایی هوش مصنوعی در سال دست پیدا کند. همچنین شرکت متعلق به «ایلان ماسک» ساخت تأسیسات عظیم Gigasat با مساحت بیش از ۱ میلیون مترمربع را برای تولید ۶۰۰۰ ماهواره لازم آغاز کرده است.

پردازش در فضا امکان تحلیل آنی تصاویر ماهواره‌ای و شناسایی حوادثی مانند سیل، طوفان و آتش‌سوزی را در مدار فراهم می‌کند. این رویکرد با ارسال نتایج نهایی به‌جای انبوهی از داده‌های خام، واکنش به بحران‌ها و پایش آب‌وهوا را سرعت می‌بخشد و راهکاری کاربردی‌تر برای بهره‌گیری سریع از رایانش مداری است.