فرضیه جدید محققان: اگر آتش نبود، شاید زبان انسان شکل دیگری می‌گرفت

پژوهشگران دانشگاه سنت اندروز و کالج دارتموث در تحقیق جدیدشان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که شرایط اجتماعی و محیطی پیرامون آتش می‌توانسته در تکامل زبان گفتاری انسان نقش داشته باشد. این ایده هنوز صرفاً یک فرضیه است، اما پژوهشگران چند ادعای قابل‌آزمایش را برای بررسی ارتباط میان آتش، تعاملات اجتماعی و شکل‌گیری گفتار پیچیده ارائه کرده‌اند.

به گزارش نیواطلس، انسان‌ها برای صدها هزار سال از آتش برای گرما، محافظت و آماده‌سازی غذا استفاده کرده‌اند. آتش همچنین فرصتی برای گردهم‌آمدن افراد در تاریکی، گفت‌وگو، داستان‌گویی و شکل‌گیری پیوندهای اجتماعی فراهم می‌کند. به گفته پژوهشگران، همین شرایط ممکن است در طول زمان به سود توانایی‌هایی بوده باشد که به شکل‌گیری زبان پیچیده منجر شده‌اند.

چرا زبان انسان تا این اندازه پیچیده شد؟

پژوهشگران یادآور می‌شوند که گونه‌های نزدیک به انسان، از جمله شامپانزه‌ها و گوریل‌ها، نیز از روش‌های مختلفی برای برقراری ارتباط استفاده می‌کنند. صداهایی مانند بانگ‌زدن، نشان‌دادن دندان‌ها و دیگر رفتارهای بدنی می‌توانند اطلاعاتی را منتقل کنند، اما ارتباطات آن‌ها از نظر پیچیدگی زبانی با گفتار انسان قابل مقایسه نیست.

به همین دلیل، یکی از پرسش‌های قدیمی در پژوهش درباره تکامل انسان این است که چرا شاخه انسانی در مسیر تکاملی خود به تغییرات زیستی در مغز و بدن رسید که امکان زبان پیچیده و گفتار دقیق را فراهم کرد.

محققان به فرضیه‌های مختلفی درباره منشأ زبان اشاره می‌کنند. به گفته آن‌ها، فعالیت‌هایی مانند استفاده از ابزار، انتقال دانش و هماهنگی اجتماعی می‌توانند از زبان سود ببرند، اما هیچ‌کدام لزوماً نمی‌توانند به‌تنهایی توضیح دهند که چه چیزی آغازگر تکامل زبان بوده است.

برای مثال، استفاده از ابزار به گفتار وابسته نیست و گونه‌های دیگری مانند شامپانزه‌ها، پرندگان و اختاپوس‌ها نیز از ابزار استفاده می‌کنند. همچنین انتقال دانش و هماهنگی اجتماعی الزاماً در همه انسان‌ها به دستورهای گفتاری یا اشتراک‌گذاری نیت‌ها از طریق زبان وابسته نیست.

در کنار گفتار، مدیریت آتش در محیطی مشخص برای پخت غذا، امنیت و آسایش نیز رفتاری است که در مقاله به‌عنوان ویژگی‌ای منحصربه‌فرد در انسان مطرح شده است. پژوهشگران می‌گویند استفاده از آتش و شکل‌گیری زبان پیچیده در دوره‌های زمانی مشابهی رخ داده‌اند، هرچند این هم‌زمانی به‌خودی‌خود رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.

انسان‌شناسان پیش‌تر نیز این احتمال را بررسی کرده‌اند که گذراندن زمان در کنار آتش روباز ممکن است تغییرات اجتماعی در انسان را تسهیل کرده باشد. آتش می‌توانسته زمان و انگیزه بیشتری برای تعامل جمعی و داستان‌گویی فراهم کند و به افراد اجازه دهد تجربه‌ها و اطلاعات را با دیگر اعضای گروه به اشتراک بگذارند.

محققان برای بررسی این فرضیه، حدود شش ادعای قابل‌آزمایش را مطرح کرده‌اند. یکی از مسیرهای پیشنهادی برای پژوهش‌های آینده، بررسی تأثیر نور متغیر آتش بر توانایی انسان در درک حرکات و اشارات است. شعله‌های روشن در تاریکی می‌توانند توجه بصری افراد را به خود جلب کنند. بنابراین، پژوهشگران می‌پرسند آیا چنین شرایطی ممکن است استفاده از گفتار را برای برقراری ارتباط در کنار آتش سودمندتر کند یا خیر.

پژوهشگران همچنین مسئله خواب را مطرح می‌کنند. اگر گردهمایی‌های شبانه در کنار آتش باعث می‌شد افراد تا ساعات دیرتری بیدار بمانند، باید بررسی شود که این تعاملات اجتماعی چه تأثیری بر چرخه خواب داشته‌اند. از سوی دیگر، آن‌ها احتمال می‌دهند طول موج‌های بلندتر نور حاصل از اخگرها بتواند امکان ادامه تعاملات اجتماعی را بدون ایجاد اختلال شدید در چرخه خواب فراهم کرده باشد. این فرضیه نیز به آزمایش‌های آینده نیاز دارد.

محققان در مقاله خود با اشاره به اثر طول موج‌های ۶۶۰ تا ۱۰۰۰ نانومتر بر میتوکندری‌ها، احتمال داده‌اند که یکی از مزایای داستان‌گویی در کنار آتش ممکن است به فرایندهای نوری‌متابولیکی مربوط باشد. آن‌ها این موضوع را به‌عنوان یک احتمال مطرح می‌کنند، نه نتیجه‌ای اثبات‌شده.

پژوهشگران تأکید دارند که تکامل انسان احتمالاً حاصل یک عامل ساده و منفرد نبوده است و نمی‌توان گفت آتش باعث پیدایش زبان شده است. بااین‌حال، افزایش فرصت برای ایجاد پیوندهای اجتماعی، به‌اشتراک‌گذاری مفاهیم پیچیده و انتقال تجربه اعضای جامعه می‌توانسته شرایطی ایجاد کند که در آن ویژگی‌های مرتبط با زبان پیچیده برای انسان سودمند باشند.

یافته‌‌های این پژوهش در ژورنال Royal Society B: Biological Sciences منتشر شده است.