شایان اویس‌قرن برنده مدال آباکوس ۲۰۲۶، برترین جایزه علوم کامپیوتر نظری جهان شد

در مراسم افتتاحیه‌ کنگره بین‌المللی ریاضی‌دانان در شهر فیلادلفیا، اتحادیه بین‌المللی ریاضیات معتبرترین جوایز جهانی این حوزه را به برجسته‌ترین دانشمندان اهدا کرد. در این رویداد، «شایان اویس قرن»، پژوهشگر و دانشمند ایرانی علوم کامپیوتر در دانشگاه واشنگتن، موفق به دریافت مدال آباکوس شد. این جایزه که هر چهار سال یک‌بار به پژوهشگران زیر ۴۰ سال در حوزه علوم کامپیوتر نظری اعطا می‌شود، به پاس استفاده‌ خلاقانه و بی‌نظیر اویس ‌قرن از ابزارهای پیچیده ریاضیاتی برای حل معماهای قدیمی الگوریتم‌ها به او تعلق گرفت. در کنار این افتخار بزرگ، برندگان مدال فیلدز سال ۲۰۲۶ نیز معرفی شدند.

شایان اویس‌ قرن به‌دلیل دستیابی به پیشرفت‌های مهم در «مسئله فروشنده دوره‌گرد» تحسین داوران را برانگیخته است.

دانشمند ایرانی برنده مدال آباکوس ۲۰۲۶

شایان اویس ‌قرن در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵ خورشیدی) در شهر اصفهان و در دوران جنگ هشت‌ساله ایران و عراق متولد شد. پدرش مهندس عمران و مادرش معلم زیست‌شناسی دوره راهنمایی بود. مادرش که در جوانی به‌دلیل محدودیت‌های فرهنگی از ادامه تحصیل در رشته ریاضی بازمانده بود، فرزندانش را به درخشش علمی تشویق کرد. شایان به‌عنوان کوچک‌ترین فرزند خانواده پنج‌نفره، با مشاهده موفقیت‌های خواهر و برادران بزرگ‌ترش که در رشته‌های مهندسی و پزشکی تحصیل می‌کردند، روحیه‌ای رقابتی پیدا کرد.

ارتباط نزدیک او با برادرش شهاب که در رشته علوم کامپیوتر تحصیل می‌کرد و در المپیاد بین‌المللی کامپیوتر حضور داشت، مسیر زندگی شایان را تغییر داد. شهاب کتابی از معماهای ریاضی به او هدیه داد که جرقه‌ای برای اشتیاق عمیق‌تر او شد. شایان با دنبال‌کردن این مسیر، در سال ۲۰۰۴ موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی کامپیوتر شد.

او سپس برای تحصیل در مقطع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وارد دانشگاه صنعتی شریف شد و در همان سال اول با هم‌دانشگاهی خود «فرناز رونقی» آشنا شد. آن‌ها پس از پایان دانشگاه ازدواج کردند و برای ادامه تحصیل راهی دانشگاه استنفورد شدند؛ جایی که «شادی»، خواهر شایان، دکترای مهندسی برق خود را دریافت کرده بود. ورود به مقطع دکترا و پژوهش‌های نظری، عشق اویس‌قرن به ریاضیات را زنده کرد.

شایان اویس‌قرن در دوران تحصیلات تکمیلی نخستین‌بار با مسئله فروشنده دوره‌گرد مواجه شد؛ مسئله‌ای کلاسیک که می‌پرسد با داشتن نقشه‌ای از شهرها و شبکه جاده‌ای، کوتاه‌ترین مسیر دایره‌ای که از تمام شهرها عبور کند کدام است؟ از آنجا که ساخت الگوریتمی برای یافتن پاسخ دقیق و سریع برای تمامی نقشه‌ها احتمالاً غیرممکن است، دانشمندان به‌دنبال طراحی الگوریتم‌ها برای ارائه پاسخ‌های تقریبی بهینه هستند. شایان اویس قرن طی سال‌ها طولانی پیشرفت‌های قابل‌توجهی در حل این مسئله کسب کرد.

علاوه‌بر درخشش شایان اویس‌قرن و اعطای مدال آباکوس به او، اتحادیه بین‌المللی ریاضیات در کنگره فیلادلفیا برندگان مدال فیلدز ۲۰۲۶ را نیز معرفی کرد. مدال فیلدز که به‌عنوان نوبل ریاضیات شناخته می‌شود، هر چهار سال یک‌بار به دو تا چهار ریاضی‌دان زیر ۴۰ سال تعلق می‌گیرد.

«یو دنگ» (Yu Deng)، ریاضی‌دان چینی دانشگاه شیکاگو، «جان پاردون» (John Pardon)، ریاضی‌دان آمریکایی دانشگاه استونی بروک، «جیکوب تسیمرمان» (Jacob Tsimerman)، ریاضی‌دان کانادایی دانشگاه تورنتو و «هانگ وانگ» (Hong Wang)، ریاضی‌دان چینی دانشگاه نیویورک برندگان فیلدز ۲۰۲۶ هستند.