انجمن تجارت الکترونیک:‌ پایش دائمی، پیشینی و فراگیر محتوای کاربران درست نیست

انجمن تجارت الکترونیک تهران پس از صدور حکم جریمه ۳.۶ هزار میلیارد تومانی جریمه آپارات در پی شکایت صداوسیما، موضع‌نامه‌‌ای درباره «مسئولیت حقوقی پلتفرم‌ها در قبال محتوای کاربران» منتشر کرد.

انجمن، موضع‌نامه را «سندی تحلیلی و استدلالی» توصیف کرده که «یک نهاد تخصصی در آن دیدگاه خود را نسبت به یک مسئله سیاستی مشخص، همراه با تحلیل وضعیت موجود و چارچوب پیشنهادی ارائه می‌کند.»

این انجمن بخش مهمی از چالش‌های موجود را ناشی از فقدان تفکیک روشن میان «پلتفرم واسط» و «ناشر یا تولیدکننده محتوا» در برخی رویه‌های اجرایی و قضایی دانسته است.

در بخش مربوطه در موضع‌‌نامه انجمن آمده است:

در حالی که پلتفرم‌های دیجیتال در اغلب موارد صرفاً بستر فنی و زیرساخت تعامل میان کاربران را فراهم می‌کنند، در برخی موارد مسئولیت محتوای تولیدشده توسط کاربران به مدیران یا صاحبان پلتفرم تسری داده می‌شود؛ رویکردی که با اصول بنیادین حقوقی، از جمله اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری، سازگار نیست و می‌تواند امنیت حقوقی فعالان اقتصاد دیجیتال را با مخاطره مواجه کند.

قانون چه می‌گوید‌؟

موضع‌نامه انجمن به چارچوب‌های حقوقی مربوطه نیز پرداخته است. در این بخش می‌خوانیم:

بر اساس تحلیل حقوقی ارائه شده در این سند، قانون جرایم رایانه‌ای ایران مسئولیت پلتفرم‌ها را بر مبنای «تعهد مبتنی بر اطلاع و اقدام» قرار داده است، نه «تعهد به نظارت عمومی و مستمر». به بیان دیگر، پلتفرم‌ها تکلیفی به پایش پیشینی و دائمی محتوای میلیون‌ها کاربر ندارند و مسئولیت آن‌ها صرفاً پس از «علم واقعی» و «دریافت دستور قانونی از مراجع ذی‌صلاح» آغاز می‌شود. تحمیل بار مانیتورینگ دائمی صراحتا با اصول ۲۳، ۲۴، ۲۵ و ۳۷ قانون اساسی در خصوص آزادی بیان، حریم خصوصی، ممنوعیت تجسس و اصل برائت در تناقض است.

این موضع‌نامه به ماده ۲۳ قانون جرایم رایانه‌ای ارجاع داده و گفته که قانون‌گذار در این ماده، مدل «اطلاع و اقدام» (Notice &Action)  را مدنظر قرار داده است. «به این معنا که مسئولیت پلتفرم زمانی فعال می‌شود که پس از اطلاع رسمی از وجود محتوای غیرقانونی، از انجام اقدامات لازم خودداری کند.»

انجمن از این ماده نتیجه گرفته است:

بر همین اساس، تفسیر این مقررات به‌ شکلی که مبنایی برای الزام پلتفرم برای پایش دائمی، پیشینی و فراگیر محتوای کاربران، با ظاهر قانون، فلسفه تنظیم‌گری پلتفرم‌ها و اصول حقوق اساسی از جمله حفظ حریم خصوصی و آزادی بیان سازگار نیست.

پیشنهادهای انجمن تجارت الکترونیک برای اصلاح تنظیم‌گری

انجمن تجارت الکترونیک تهران در این سند، ۶ پیشنهاد راهبردی برای اصلاح تنظیم‌گری در این حوزه را مطرح کرده که عبارت‌اند از:‌

۱. تفکیک نقش پلتفرم واسط از ناشر محتوا

۲. پذیرش و پیاده‌سازی استاندارد «بندرگاه امن» (اقدامات رافع مسئولیت Safe Harbor)

۳. توجه مضاعف بر اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری

۴. حرکت به سمت نظام خودتنظیم‌گری (Self-regulation) و تنظیم‌گری مشارکتی (Co-regulation)

۵. ایجاد نهادها و شعب تخصصی قضایی

۶. تنظیم‌گری توسعه‌محور

انجمن اعلام کرده از این پس قرار است از موضع‌نامه‌ها به‌عنوان «یک ابزار مستمر و نظام‌مند برای مشارکت در گفت‌وگوی تنظیم‌گری در موضوعات مختلف مرتبط با اقتصاد دیجیتال استفاده کند».

متن کامل موضع‌نامه انجمن تجارت الکترونیک تهران