چهارمین روز خاموشی ارتباطات در ایران؛ دریغ از یک بیت اینترنت

امروز، یکشنبه ۲۱ دی‌ ۱۴۰۴، ایران وارد چهارمین روز از خاموشی ارتباطات شده است.

از حدود ساعت ۲۰ پنج‌شنبه ۱۸ دی و هم‌زمان با شدت گرفتن اعتراضات، ارتباطات داخلی و بین‌المللی شامل پیام‌رسان‌ها و وب‌سایت‌های خارجی، پیام‌رسان‌های داخلی و پیامک قطع شده است. دسترسی به این سرویس‌های بین‌المللی هنوز کاملاً قطع است و ارتباط با سرویس‌های داخلی نیز با اختلال مواجه است.

قطعی روزهای اخیر، شدیدترین و جدی‌ترین خاموشی اینترنت و ارتباطات در ایران ارزیابی می‌شود. حتی در سال ۱۳۹۸ نیز که اینترنت قطع شد، شدت قطعی‌ها تا این حد نبود و مواردی مانند پیام‌رسان‌های داخلی و پیامک را شامل نمی‌شد. در دوره جنگ ۱۲ روزه نیز با وجود محدودیت اینترنت بین‌الملل، امکان دسترسی تا حدی وجود داشت.

البته با وجود شبکه ملی اطلاعات، سرویس‌های داخلی از جمله بانک‌ها و برخی کسب‌وکارها اکنون برقرار است. در روزهای گذشته، دستگاه‌های خودپرداز با مشکل مواجه بودند و اختلال در سرویس OTP نیز موجب شده بود که برخی سرویس‌ها از پایداری لازم برخوردار نباشد. اما به‌نظر می‌رسد این مشکلات در روز جاری کمتر شده است.

همچنین تعدادی از سرویس‌های داخلی به دلیل این قطعی‌ها با مشکل و اختلال مواجه شده‌اند. برای مثال:

• بررسی‌های دیجیاتو نشان می‌دهد که سامانه مودیان با خاموشی اینترنت در روزهای اخیر دچار اختلال شد.
• دست‌کم از پنجشنبه شب تا ظهر جمعه که شبکه داخلی قطع بود، امکان استفاده از تاکسی‌های اینترنتی وجود نداشت.
• روز گذشته انجام پروازهای‌خارجی از فرودگاه امام خمینی و سایر فرودگاه‌های کشور به دلیل اختلالات اینترنتی ایجاد شده لغو و یا با تأخیر روبه‌رو شد. 

آخرین داده‌های رادار آروان‌کلاد مربوط به حدود ساعت ۱۱ امروز (یکشنبه) نیز نشان دهنده تداوم اختلال سرویس‌های مختلف روی دیتاسنترهای ایران است.

سه سطح قطعی اینترنت

«صابر مسگری»، کارشناس شبکه و آی‌تی، در گفت‌وگو با دیجیاتو، ابعاد فنی قطعی اینترنت را که از عصر ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ شروع شده ، تشریح کرد. او قطعی را در سه سطح دسته‌بندی می‌کند و می‌گوید:

در قطعی‌های قبلی شاید یک دیتاسنتر وصل بود یا حتی قطعی در اینترنت خانگی تا حدی کمتر بود اما این بار همه چیز قطع شده است. می‌توان گفت یک بیت اطلاعات از داخل ایران به خارج و بالعکس منتقل نمی‌شود. این بخش اول ماجراست.

مسگری در مورد تاثیر قطعی DNSهای عمومی خارجی روی عملکرد وب‌سایت‌های ایرانی نیز توضیح می‌دهد:

بخش دوم قطعی مربوط به DNSهاست. خیلی از کاربرها وابسته به DNS Resolverهای عمومی مثل گوگل و کلادفلر هستند و نیاز دارند آدرس‌شان را ‌Resolve کنند. چون لازم است درخواست‌هایشان به خارج ایران برود، حتی اگر وب‌سایت‌شان در داخل کشور میزبانی شود، دچار مشکل می‌شوند. اپراتورها برای حل این مشکل سعی کردند Resolverهای داخلی در اختیار مشتریان‌شان قرار دهند تا مشکل کمی حل شود.

این کارشناس شبکه می‌افزاید:

سطح بعدی قطعی تلفن است که در لایه دیگری اتفاق می‌افتد. در این سطح شاهد هستیم که تمام ارتباطات موبایل و ثابت هم اختلال و قطعی دارد. علاوه بر این قطعی اپلیکیشن‌های داخلی مانند پیام‌رسان‌ها اتفاق افتاده که از بیرون مشاهده می‌کنیم. نمی‌دانیم این اتفاق بنابر دستور قضایی است یا تصمیم داخلی شرکت‌ها. در قطعی‌های پیشین لااقل پیام‌رسان‌های داخلی و اپلیکیشن‌هایی که امکان چت داخلی دارند قطع نمی‌شدند اما این بار، این قطعی نیز اتفاق افتاده است.

وزارت ارتباطات به عنوان متولی اینترنت کشور، فقط در روز دوم قطعی‌ها (جمعه ۱۹ دی‌ماه) با انتشار اطلاعیه‌ای با اعلام اینکه «تصمیم‌گیری راجع به قطعی‌های مذکور توسط مراجع امنیتی ذیصلاح و شرایط پیش آمده کشور اخذ شده»، از «پیگیری مجدانه برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات ارتباطی» تاکید کرد و گفت که نتیجه این پیگیری‌ها را اطلاع‌رسانی می‌کند. اما در روزهای بعد هیچ اطلاعی درباره این پیگیری‌ها منتشر نکرده و پاسخی نیز به خبرنگاران نداده است.

تداوم قطعی کامل ارتباطات در شرایطی اتفاق می‌افتد که با توجه به وضعیت کشور، خانواده‌ها امکان کسب اطلاع از احوال همدیگر و فرزندان‌شان را ندارند. همچنین تماس ایرانیان خارج از کشور نیز با خانواده‌های‌شان قطع شده و این مسئله نگرانی‌های بسیاری ایجاد کرده است.