چه کسانی بازار طلای ایران را می‌سازند؟ نقشه اکوسیستم طلا در سال ۱۴۰۵

اسم بازار طلا که می‌آید، ذهنمان به سمت ویترین طلافروشی‌ها، قیمت روز و پلتفرم‌های طلا می‌رود. اما پشت این بازار، زنجیره‌ای از استخراج، واردات، پالایش، تولید و… شکل گرفته است. «نقشه اکوسیستم طلا» که توسط طلاین تهیه شده، این زنجیره را در شش بخش و با مجموعه‌ای از بازیگران و زیرساخت‌های آن ترسیم می‌کند.

طلا در سال ۲۰۲۵ یکی از مهم‌ترین دوره‌های رشد خود را تجربه کرد. طبق گزارش World Gold Council، تقاضای جهانی طلا با احتساب معاملات خارج از بورس برای نخستین‌بار از ۵۰۰۰ تن عبور کرد و ارزش آن به ۵۵۵ میلیارد دلار رسید. تقاضای سرمایه‌گذاری نیز به ۲۱۷۵ تن رسید و صندوق‌های ETF طلا بیش از ۸۰۰ تن به تقاضا اضافه کردند.

در چنین بازاری، جدای از قیمت‌، زیرساخت دسترسی، معامله، نگهداری، تأمین و تبدیل طلا نیز اهمیت پیدا می‌کند. از همین رو نقشه‌ای درباره فعالان این حوزه، از معدن تا فروشندگان آنلاین توسط طلاین تهیه شده است.

این نقشه، زنجیره ارزش طلا را در شش بخش منابع تأمین، پالایش، تبدیل، زیرساخت‌ها و توانمندسازها، فین‌تک و فناوری‌های مالی و کاربران نهایی دسته‌بندی کرده است.

زنجیره تأمین طلا

نقطه ورود فلز زرد به زنجیره اقتصاد از طریق استخراج داخلی، واردات، بازیافت و البته عرضه بانک مرکزی است. ساختار تامین معدنی کاملاً شرکتی و متمرکز است، اما بخش واردات به دلیل محدودیت‌ها، به کانال‌های غیررسمی مانند مرزهای شرقی نیز متکی است.

حلقه میانی زنجیره

بین ورود طلا و رسیدن آن به مصرف‌کننده، چندین مرحله قرار دارد. نقشه در بخش پالایش، قالکاری و قالشویی، پالایشگاه‌های رسمی، مراکز ذوب خصوصی، بازیافت الکترونیکی و واحدهای تحقیقاتی را از هم جدا می‌کند.

بخش تبدیل نیز طلای پالایش‌شده را به دارایی‌های قابل معامله نظیر شمش، سکه و مصنوعات زینتی تغییر شکل می‌دهد. ساختار رقابتی با حضور ده‌ها هزار واحد صنفی و کارگاه خرد، به شدت پراکنده و متفرق است.

طبق این نقشه، ۱۰۰ کارخانه و کارگاه نیم‌ساخته‌سازی فعال هستند که کانون‌های مهم تولیدی در کشور در تبریز، مشهد، اصفهان، یزد و تهران قرار دارند. در زمینه طلای زینتی و مصنوعات نیز حدود ۱۰ هزار کارگاه تولیدی و بیش از ۲۰ هزار فروشگاه طلا و جواهر فعال هستند.

طلا علاوه بر بحث سرمایه‌گذاری و زینتی در حوزه صنعت و الکترونیک نیز مصرف دارد که ایران‌خودرو الکترونیک،‌ صنایع مخابرات شیراز، پژوهشکده مواد و انرژی کرج، صاایران و الکترونیک اصفهان از جمله مهم‌ترین صنایع مصرف کننده طلا در ایران هستند.

زیرساخت‌ها و توانمندسازها

این لایه در سه دسته مالی، عملیاتی و امنیتی و تنظیم‌گری است که بستر حقوقی، مالی، بیمه‌ای و لجستیکی لازم برای جریان کالا و سرمایه را تامین می‌کند.

این بخش ساختاری متمرکز دارد و به شدت تحت نظارت نهادهای حاکمیتی است. بانک مرکزی به عنوان تنظیم‌گر، بیمه ایران در مقام پوشش‌دهنده ریسک و شبکه بانکی در این بخش نقش‌آفرینی می‌کنند.

در زمینه مالی و بازار سرمایه (غیر دیجیتال) بانک‌ها، صندوق‌های ETF، سکه پشتوانه زرافشان،‌گواهی سپرده سکه و شمش و بازار آتی و اختیار معامله طلا هستند. بانک مرکزی، سازمان بورس، سازمان استاندارد،‌ وزارت صمت، گمرک، اتحادیه طلا و جواهر، پلیس امنیت اقتصادی، سازمان زمین‌شناسی، اتاق بازرگانی، پلیس فتا و اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در حوزه زیرساخت‌های تنظیم‌گری،‌ حقوقی و حاکمیتی فعال هستند.

فین‌تک در حال ساخت لایه جدید روی بازار سنتی طلاست

در نقشه اکوسیستم طلا، بازیگران فین‌تک دیگر حاشیه‌ای از بازار طلا نیستند؛ یک بخش مستقل از این اکوسیستم به حساب می‌آیند. این بخش مجموعه‌ای از پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهایی را دربر می‌گیرد که خریدوفروش و دسترسی به طلا را از کانال‌های سنتی به محیط دیجیتال منتقل کرده‌اند.

حضور نام‌هایی مانند طلاین، میلی، وال‌گلد، داریک، دیجی‌کالا، گلدیکا و طلاسی در این بخش، از تنوع مدل‌های فناوری مالی به بازار طلا حکایت دارد.

برخی بازیگران این حوزه از خرید و فروش صرف فاصله گرفته و سعی می‌کنند خدمات مالی متنوعی را در اختیار کاربرانشان قرار دهند.

کاربران نهایی

کاربران نهایی افرادی هستند که طلا را برای سرمایه‌گذاری، مصرف، تولید یا استفاده صنعتی خریداری می‌کنند. نقشه این بخش را به چند گروه از خریداران سرمایه‌ای، مصرف‌کنندگان، معامله‌گران حرفه‌ای، سرمایه‌گذاران دیجیتال و تولیدکنندگان و عمده‌فروشان تقسیم می‌کند.

جمع‌بندی

نقشه طلاین نشان می‌دهد بازار طلا را نمی‌توان فقط با حلقه خرده‌فروشی توضیح داد. پشت آن، یک زنجیره چندلایه از تأمین، پالایش، تبدیل، زیرساخت، فناوری مالی و مصرف قرار دارد.

نقشه جامع اکوسیستم طلا که توسط طلاین تهیه شده را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.