راویکست؛ شبکه اجتماعی ایرانی برای نشر محتوای متنی و صوتی

شاید برای ما ایرانی‌ها در این روزها، معنای این جمله که دنیای امروز دنیای ارتباطات و عصر گردش اطلاعات است، بیشتر درک شود. نزدیک به سه ماه است که شهروندان ایرانی از حق ارتباط دیجیتال محروم شده‌اند. شرایطی که بسیاری از افراد در سخنان‌شان آن را از جنگ نیز دشوارتر تصور می‌کنند. این حد از مشقت و خشمِ ناشی از قطعی اینترنت نشان می‌دهد که مردم ایران شاید بیشتر از خیلی کشورهای دیگر، از ابزارهای ارتباطی مدرن استفاده می‌کرده‌اند.

این امر را با گزارش‌ها و آمارهای دیگر هم می‌توان سنجید. میزان استقبال از شبکه‌های اجتماعی مثل اینستاگرام و پیام‌رسانی مثل تلگرام، نشان از این دارد که ارتباط اجتماعیِ آنلاین، به بخشی از هویت و زندگی روزمره‌ شهروند ایرانی بدل شده بود. با قطعِ این ارتباط، یک گسستِ دلخراش رخ داد. به ویژه اینکه به دلایلی که همه می‌دانیم و تاریخچه موج‌های مهاجرتی که داشتیم، بسیاری از خانواده‌ها جهت ارتباط با عزیزان‌شان در خارج از کشور نیاز حیاتی به ابزارهای ارتباطی آنلاین دارند.

به جز این، اگر بخواهیم به دلایل عمده جذابیت و اهمیت شبکه‌های اجتماعی برای ایرانی‌ها اشاره کنیم باید از امکان تولید محتوا، نمایش بخش پنهان‌مانده هویت اشخاص و درآمدزایی نام ببریم. بسیاری از افراد با تولید محتوا برای اینستاگرام یا شبکه‌های اجتماعی دیگر مثل یوتیوب، استعدادهای پنهان مانده خود را آشکار کردند و حتی توانستند به شهرت و ثروت دست یابند.

پس این شبکه‌های اجتماعی به بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت و زندگی مدرن شهروندان ایرانی بدل شده است. با قطع اینترنت، و عدم وجود جایگزین شاخصی برای آنچه ممنوع شده، بسیاری از افراد دچار سردرگمی شده‌اند. چه تولیدکنندگان محتوا و چه مخاطبانی که از آن بهره‌مند می‌شدند. در طول این سال‌ها، هیچ شبکه اجتماعی ایرانی نتوانسته به محبوبیتی حتی نزدیک به این پلتفرم‌های خارجی دست یابد.

تولد راویکست به عنوان یک پلتفرم ایرانی

در چنین شرایطی یک سرویس جدید ایرانی پا به میدان گذاشته است که امکان تولید محتوای متنی و صوتی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد: راویکست، یک پلتفرم مستقل نشر آنلاین و شبکه اجتماعیِ (فعلا مختص متن و صوت) است که اگر بخواهیم نمونه خارجی یا داخلی برایش قایل شویم باید از Medium و ویرگول نام ببریم. اما آن‌چه در معرفی این پلتفرم ذکر شده، ویژگی‌های بسیار متفاوتی را نیز شامل می‌شود.

طبق گفته سازندگان راویکست، ایده این شبکه اجتماعی از چند سال پیش وجود داشته و عملی شدن و پیاده‌سازی‌اش با بدترین شرایط سیاسی و اجتماعی همزمان شده است. دو جنگ و حوادث تلخ دی ماه، شرایط مردم را به کلی دگرگون کرد و راویکست در چنین شرایطی پا به میدان گذاشت. به جز شرایط بحرانی یا تحمیلی، یک مساله عامدانه هم در این میان وجود داشت که باعث شد تولد راویکست در بدترین زمان ممکن رخ دهد: قطعی اینترنت!

طبق پستی که در سایت راویکست منتشر شده قرار بود این پلتفرم به عنوان یک سرویس بین‌المللی ارایه شود با یک تفاوت شاخص که تجربه کاربران ایرانی را دگرگون کند. همیشه چنین سرویس‌هایی ابتدا در همه جهان ارایه می‌شد و پس از مدت‌ها، پشتیبانی از زبان فارسی به آنها اضافه می‌شد اما این سرویس، در ابتدا برای کاربر ایرانی و با زبان فارسی ارایه می‌شود. در بسیاری از سرویس‌های جهانی، نام ایران از لیست کشورها حذف شده، اما در این سرویس نام ایران، به عنوان سازنده و توسعه‌دهنده اصلی ذکر می‌شود.

این یک ایده و رویای جذاب و دلنشین بود اما از آنجا که سیاست‌گذاران در ایران، با نیت مقابله با دشمن، معمولا شهروندان ایرانی را مورد محرومیت قرار می‌دهند، این ایده به محاق رفت. با وضعیت اینترنت در ایران، عملا امکان توسعه‌ی سرویس‌ها و محصولات در سطح جهانی ناممکن است مگر به واسطه انتقال همه چیز به خارج از کشور.

اما توسعه‌دهندگان راویکست امیدشان را از دست ندادند و با تمام سختی‌ها، این سرویس را برای کاربران ایرانی در دسترس قرار دادند. با توجه به شرایط کنونی کشور که دسترسی به سرویس‌های محبوب جهانی برای اغلب افراد - به جز کسانی که به اینترنت طبقاتی دسترسی دارند - قطع است راویکست شاید بتواند روزنه‌ای باشد.

از مخزن ابری محتوا تا شبکه اجتماعی برای گفتگو

این پلتفرم، هم یک سیستم یادداشت‌برداری یا Note Taking در اختیار افراد قرار می‌دهد که امکان ذخیره، دسته‌بندی و مدیریت یادداشت‌های‌شان را در فضای ابری خواهند داشت هم امکان اشتراک‌گذاری محتوا با دیگران. تولیدکنندگان محتوای متنی، صوتی و پادکست می‌توانند در صفحه شخصی خود محتوا تولید کنند، یا نشریه ایجاد کنند و کاربران دیگر را به همکاری دعوت کنند و نشریه خود را به صورت اشتراک رایگان یا پولی ارایه دهند.

اما جذاب‌ترین بخش این پلتفرم مربوط به تجربه کاربران است. کاربران در راویکست، دیگر مخاطب صرف نیستند که فقط بتوانند نظرشان را درباره محتوا ابراز کنند. آنها می‌توانند به طور جدی و اثرگذار در فرآیند خوانش متن مشارکت کنند، محتوا را به چالش بکشند، نویسنده را به گفتگو دعوت کنند یا روی متن‌ها حاشیه‌نویسی کنند.

طبق ادعای سازندگان، راویکست قرار است نوستالژی‌های گذشته را زنده کند. از رنگ و تنوع مجلات روی دکه‌های مطبوعاتی گرفته تا وبلاگ‌نویسی و خاطراتش را. صاحبان اکانت در راویکست یک رسانه شخصی در اختیار خواهند داشت که می‌توانند انواع پست تولید کنند. از یادداشت شخصی تا مقاله آکادمیک (به کمک ابزارهای پیشرفته نگارش مثل درج پی‌نوشت و فهرست منابع)، از نقد و بررسی تا ایجاد چالش یا نظرسنجی و ساخت پادکست.

نقاط تمایز با سرویس‌های موجود

تمایز راویکست با سرویس‌های موجود (البته در شرایط عادی و زمان برقراری اینترنت)، در شکل ارایه سرویس است. مثلا ایجاد نظرسنجی در راویکست مثل نظرسنجی در شبکه‌های اجتماعیِ معمول مثل ایکس نیست و کاربر می‌تواند یک نظرسنجی کاملا قابل اتکا ایجاد کند. همچنین کاربران امکان دریافت گزارش‌های پیشرفته از نظرسنجی، ایجاد حریم خصوصی برای نظرسنجی و امکان استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل نتایج را دارند. یا مثلا مدیران نشریه، یک تحریریه اختصاصی برای مدیریت نشریه، با امکان مدیریت پست‌های ارسالی، ارتباط با نویسندگان و تبادل نظر درباره مطالب و مدیریت مشترکین و حتی تغییر نمای ظاهری نشریه در اختیار خواهند داشت.

اما نکته مهم دیگری که شاید وجه اصلی تمایز راویکست با سرویس‌های مشابه باشد در الگوریتم آن است. در راویکست، همه چیز بر اساس ارزش محتوا پیش می‌رود نه المان‌های دیگری مثل تصمیم سرمایه‌گذار یا تبلیغ‌دهنده و اراده مدیران پلتفرم. کاربران بر اساس عملکردشان و پست‌ها بر اساس بازخوردشان امتیاز دریافت می‌کنند. نظر و امتیازی که کاربرانی با سطوح بالاتر می‌دهند ارزش بیشتری برای یک پست ایجاد می‌کند. بنابراین کیفیت محتوا اهمیت بیشتری می‌یابد تا تعداد دنبال‌کنندگانِ تولیدکننده‌ی محتوا. سازندگان راویکست یک وعده دیگر هم داده‌اند. ایده‌ای جدید و ارزشمند که آن را در آینده اعلام خواهند کرد.

درآمدزایی مستقیم از محتوا؛ نجات متخصصان از سقوط در شرایط فعلی

و در نهایت شاید یکی دیگر از ویژگی‌های راویکست که در شرایط امروز برای کاربر ایرانی جذاب باشد، امکان درآمدزایی از تولید محتواست. در راویکست، تولیدکننده محتوا امکان درآمدزایی به طور مستقیم و بدون وابستگی به تبلیغ‌دهندگان را دارد. او می‌تواند محتوایش را به صورت عرضه مستقیم به فروش برساند چه از طریق صفحه شخصی‌اش و چه در داخل نشریه‌ای که با اشتراک پولی عرضه می‌کند. بنابراین هر چقدر محتوای باکیفیت و جذاب‌تر تولید کند می‌تواند درآمد بیشتری دریافت کند.

در این پلتفرم حتی مخاطبان هم می‌توانند کسب درآمد کنند. آنها علاوه بر بهره‌مندی از محتوای باکیفیت در زمینه‌های مورد علاقه‌شان به واسطه میزان تعامل و فعالیت‌شان می‌توانند درآمدزایی کنند. برای تشویق کاربران و تولیدکنندگان محتوا، به طور ماهانه جوایز مادی به برترین محتوا و کاربر اهدا خواهد شد.

حالا باید دید با توجه به شرایط کنونی، راویکست تا چه حد می‌تواند موفق باشد. گرچه سازندگان اعتقاد دارند اتفاقا وقتی اینترنت باز باشد و تمام پلتفرم‌های خارجی در دسترس، آن وقت راویکست به عنوان یک پلتفرم آزاد برای نشر محتوا امکان بیشتری برای رشد خواهد داشت چرا که برخی از ایده‌های این پلتفرم در ارتباط با سایر سرویس‌ها تعریف شده است.