تقویم سیاه ارتباطات ۱۴۰۴؛ سالی که فعلا ۴۰ روز از جهان جدا شدیم

سال ۱۴۰۴ در تاریخ ایران، به عنوان برهه‌ای ثبت خواهد شد که مفهوم دسترسی به اینترنت در آن چندان معنا نداشت. از ابتدای سال تاکنون، ایران سه موج بزرگ قطعی ارتباطات را تجربه کرده که مجموع روزهای قطع کامل را به رقم بی‌سابقه بیش از ۴۰ روز رسانده است. یعنی بیش از یک ماه از 12 ماه امسال را اینترنت نداشتیم، این عدد ممکن است حتی بزرگتر هم شود.

خردادماه و تجربه جنگ ۱۲ روزه

نخستین قطعی در خردادماه و چند روز پس از شروع جنگ اسرائیل علیه ایران آغاز شد. سرآغاز جنگ 23 خردادماه بود، اما از حوالی عصر چهارشنبه 28 خرداد، اینترنت قطع شد.

وزارت ارتباطات در آن زمان اعلام کرد با توجه به شرایط ویژه کشور و با تدابیر مراجع‌ ذی‌صلاح، موقتا محدودیت‌هایی بر اینترنت کشور اعمال شده و با بازگشت وضعیت به حالت عادی، محدودیت‌های مذکور رفع خواهد شد‌.

چهار روز پس از این اتفاق شاهد وصل اینترنت ثابت بودیم، اما مردم تا ۴ تیرماه و پس از اعلام آتش‌بس، برای دسترسی به اینترنت همراه (که شریان اصلی ارتباطی مردم است) در انتظار ماندند.

دی‌ماه؛ آن زمستان سیاه طولانی

در پی اعتراضات ۱۸ دی‌ماه، قطع اینترنت دیگری در سطح کشور رقم خورد. داده‌های نت‌بلاکس نشان می‌داد که ترافیک بین‌المللی ایران به نزدیک صفر رسیده است. این وضعیت سه هفته به طول انجامید و حتی پس از وصل شدن ظاهری در بهمن ماه، شبکه تا همین چند روز پیش با اختلالات شدید و افت کیفیت دست‌وپنجه نرم می‌کرد که عملاً استفاده موثر از آن را غیرممکن می‌ساخت.

یک روز پس از قطع اینترنت، وزارت ارتباطات بیانیه‌ای را صادر کرد که به نظر می‌رسید از سر فشارهای افکار عمومی است و خودشان چندان تمایلی به شفاف‌سازی نداشتند. وزارت ارتباطات اعلام کرد «در پی تماس‌های مکرر رسانه‌ها، مردم و کسب‌وکارها با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در خصوص اختلالات پیش آمده در زیرساخت‌های ارتباطی و خدماتی و بروز برخی مشکلات برای مردم» این بیانیه را منتشر کرده است.

در این بیانیه آمده بود «تصمیم‌گیری راجع به قطعی‌های مذکور توسط مراجع امنیتی ذی‌صلاح و شرایط پیش‌امده کشور اخذ شده و این وزارتخانه مجدانه درحال پیگیری برقراری ارتباطات و ازسرگیری خدمات مذکور است».

اسفندماه و سکوت شش‌روزه

آخرین دوره امسال که هم‌اکنون در آن به سر می‌بریم، از صبح شنبه ۹ اسفند و همزمان با حمله مجدد اسرائیل و آمریکا به ایران آغاز شده است. طبق گزارش‌های فنی، میزان اتصال اینترنت بین‌الملل در ایران به زیر یک درصد کاهش یافته است. امروز در حالی وارد ششمین روز قطعی می‌شویم که بی‌خبری، بزرگترین دشمنِ آرامش روانی جامعه در شرایط جنگی است.

نکته قابل توجه نیز سکوت کامل وزارت ارتباطات در این دوره برخلاف دوره‌های قبلی است. این وزارتخانه در دو قطعی قبلی بیانیه‌هایی را صادر کرده بود، اما اکنون به نظر می‌رسد آنها کاملا از مسئولیت شانه خالی کرده و همه چیز را به نهادهای امنیتی سپرده‌اند.

تبعیضی به نام سیم‌کارت سفید

امسال نیز با اقدام شبکه اجتماعی ایکس، رسوایی بزرگی در زمینه سیم‌کارت‌های سفید به وجود آمد. افرادی با دسترسی خاص در دوران قطعی اینترنت و حتی پس از آن، به راحتی می‌توانستند محدودیت‌های اینترنتی اعمال شده را دور بزنند.

در شرایطی که کشور زیر سایه تهدیدات خارجی است، قطع مسیرهای اطلاع‌رسانی رسمی و مردمی، تنها فضا را برای انتشار اخبار جعلی باز می‌کند. آیا زمان آن نرسیده که بپذیریم اینترنت، بخشی از زیرساخت امنیت روانی جامعه در روزهای بحران است؟