اسطوره‌ای به نام W800؛ داستان صعود و سقوط گوشی‌های واکمن سونی اریکسون

روزگاری موسیقی در جیب ما جا نمی‌شد...

سفر در زمان همیشه به ماشین زمان نیاز ندارد؛ گاهی فشردن یک دکمه‌ی کوچک با لوگوی نارنجی‌رنگ «W» کافی است تا ما را به اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی پرتاب کند. روزگاری را به یاد بیاورید که برای بیرون رفتن از خانه، جیب‌هایمان پر از گجت‌های مختلف بود. در یک جیب، یک گوشی موبایل ساده برای تماس و پیامک قرار داشت و در جیب دیگر، یک MP3 Player سنگین یا یک دیسک‌من (Discman) با سیم‌های همیشه گره‌خورده‌ی هدفونش. در آن سال‌ها، ایده اینکه بتوانید با همان دستگاهی که زنگ می‌خورد، با بالاترین کیفیت ممکن به موسیقی گوش دهید، بیشتر شبیه به یک رویای علمی‌تخیلی بود.

اما در سال ۲۰۰۵، یک اتحاد استراتژیک میان دو غول تکنولوژی شرق و غرب، قواعد بازی را برای همیشه تغییر داد. سونی اریکسون (Sony Ericsson) با ترکیب نبوغ مخابراتی اریکسون سوئدی و میراث بی‌بدیل صوتی سونی ژاپنی، محصولی را خلق کرد که صرفاً یک تلفن همراه نبود؛ بلکه یک «سبک زندگی» بود. گوشی‌های سری واکمن (Walkman Phones)، با پیشگامی مدل افسانه‌ای W800، انقلابی را رقم زدند که معنای سرگرمیِهمراه را بازتعریف کرد. این مقاله، روایتی است از تولد، اوج‌گیری، نوآوری‌های مسحورکننده و در نهایت، غروب غم‌انگیز امپراتوری واکمن‌ها در دنیای موبایل.

نطفه‌ یک انقلاب: وقتی سونی اریکسون به دنبال معجزه بود

شرکت سونی اریکسون در سال ۲۰۰۱ متولد شد، اما در سال‌های ابتدایی خود برای پیدا کردن جایگاهی مستحکم در بازاری که تحت سلطه‌ی بی‌چون‌وچرای نوکیا و موتورولا بود، به شدت تقلا می‌کرد. آن‌ها گوشی‌های خوبی می‌ساختند، اما به یک «عامل شگفتی‌ساز» (Wow Factor) نیاز داشتند؛ چیزی که آن‌ها را از تمام رقبا متمایز کند.

در اتاق‌های فکر توکیو و لندن، یک ایده درخشان مطرح شد: چرا از گنجینه‌ی ارزشمند سونی استفاده نکنیم؟ برند «واکمن» در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی، با دستگاه‌های پخش کاست پرتابل خود، نحوه گوش دادن به موسیقی را در جهان دگرگون کرده بود. اما در اوایل دهه ۲۰۰۰، با ظهور آی‌پاد (iPod) شرکت اپل، واکمنِ سونی در حال از دست دادن تاج‌وتخت خود بود. انتقال DNA واکمن به درون یک تلفن همراه، یک استراتژی برد-برد بی‌نظیر بود؛ هم گوشی‌های سونی اریکسون را به یک کالای لوکس و خواستنی تبدیل می‌کرد و هم برند واکمن را در عصر دیجیتال احیا می‌نمود.

انفجار بزرگ: W800 و تولد یک اسطوره

در آگوست سال ۲۰۰۵، سونی اریکسون پرده‌ها را کنار زد و از W800 رونمایی کرد؛ دستگاهی که به معنای واقعی کلمه، تاریخ‌ساز شد. W800 با آن ترکیب رنگ جسورانه و خیره‌کننده‌ی کرم-نارنجی، در همان نگاه اول فریاد می‌زد که محصولی متفاوت است.

این گوشی فقط یک نام را یدک نمی‌کشید، بلکه یک اکوسیستم کامل موسیقی بود. وقتی جعبه‌ی W800 را باز می‌کردید، با پدیده‌ای بی‌سابقه در دنیای موبایل مواجه می‌شدی: یک هدفون درون‌گوشی (In-ear) بسیار باکیفیت مدل HPM-70 با قابلیت تفکیک صدای عالی و باس (Bass) عمیق که در آن زمان روی هیچ گوشی موبایلی عرضه نمی‌شد. سونی اریکسون همچنین یک دکمه‌ی اختصاصی واکمن روی کیبورد قرار داده بود که با فشردن آن، حتی در زمانی که گوشی در حالت پرواز قرار داشت، رابط کاربری نارنجی‌رنگ و جذاب پخش‌کننده موسیقی باز می‌شد.

پشتیبانی از کارت حافظه Memory Stick PRO Duo با ظرفیت ۵۱۲ مگابایت (که در آن زمان فضای عظیمی برای ذخیره ده‌ها قطعه موسیقی با فرمت MP3 بود) و قابلیتی بی‌نظیر به نام Mega Bass که فرکانس‌های پایین را با قدرتی عجیب به پرده‌ی گوش می‌کوبید، W800 را به پادشاه بلامنازع موسیقی تبدیل کرد. جالب اینجاست که W800 در کنار موسیقی، یک دوربین ۲ مگاپیکسلی با فوکوس خودکار و فلاش LED قدرتمند نیز داشت که کیفیتی فراتر از انتظار ارائه می‌داد. این ترکیب مرگبار، بازار را به تسخیر خود درآورد.

دوران طلایی: سمفونی نوآوری‌ها و مدل‌های ماندگار

موفقیت W800 به قدری خیره‌کننده بود که سونی اریکسون با سرعتی سرسام‌آور، خط تولید واکمن خود را گسترش داد. هر سال، تکنولوژی‌های جدیدی به این سری اضافه می‌شد که رقبا حتی در خواب هم نمی‌دیدند.

• شاهکاری به نام W810i: سونی اریکسون با دریافت بازخوردها از مدل‌های قبلی، W810i را با رنگ مشکی مات، طراحی کیبورد دایره‌ای (D-pad) به جای جوی‌استیک‌های دردسرساز قدیمی، و بدنه‌ای خوش‌تراش روانه بازار کرد. این گوشی به سرعت به یکی از پرفروش‌ترین و محبوب‌ترین گوشی‌های تاریخ در سراسر جهان و به خصوص در ایران تبدیل شد.
• جادوی حرکت با Shake Control: در مدل‌هایی مانند W910i و W580i، سونی اریکسون از سنسورهای شتاب‌سنج (Accelerometer) استفاده کرد. شما می‌توانستید با فشردن دکمه واکمن و تکان دادن ناگهانی گوشی (Flick)، آهنگ را عوض کنید یا با تکان دادن متوالی، موسیقی را به صورت تصادفی (Shuffle) پخش کنید. این ویژگی در زمان خود، چیزی شبیه به جادوگری بود.
• قابلیت TrackID، پیشگام Shazam: سال‌ها قبل از آنکه اپلیکیشن‌هایی مثل شزم (Shazam) فراگیر شوند، گوشی‌های واکمن دارای نرم‌افزاری به نام TrackID بودند. اگر در کافه یا تاکسی آهنگی می‌شنیدید که نام خواننده‌اش را نمی‌دانستید، کافی بود چند ثانیه از آن را با میکروفون گوشی ضبط کنید تا از طریق اینترنت GPRS، نام آهنگ و آلبوم برایتان ارسال شود.
• سیمبین‌ها و پرچمداران نهایی: مدل‌هایی نظیر W950 و W960 با سیستم‌عامل سیمبین UIQ، صفحه نمایش لمسی و حافظه‌های داخلی گیگابایتی (۴ و ۸ گیگابایت)، نشان‌دهنده تلاش سونی اریکسون برای ترکیب دنیای تلفن‌های هوشمند اولیه با غول‌های رسانه‌ای بودند. مدل W995 نیز به عنوان آخرین شاهکارهای این نسل، با دوربین ۸ مگاپیکسلی، پایه نگهدارنده (Kickstand) و جک ۳.۵ میلی‌متری مستقیم روی بدنه، نهایتِ بلوغ طراحی این شرکت را به نمایش گذاشت.

نوستالژی: بلوتوث، هندزفری‌های دوتکه

برای نسلی که نوجوانی و جوانی خود را در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ شمسی در ایران گذراندند، گوشی‌های واکمن سونی اریکسون معنایی فراتر از تکنولوژی داشتند. تبادل فایل‌های موسیقی (اغلب با فرمت‌های فشرده) از طریق بلوتوث و اینفرارد در زنگ‌های تفریح مدارس، به یک آیین روزمره تبدیل شده بود.

هندزفری‌های واکمن یک طراحی نبوغ‌آمیز داشتند؛ آن‌ها دوتکه بودند. بخش اول شامل میکروفون و گیره اتصال به لباس می‌شد که به یک جک استاندارد ۳.۵ میلی‌متری ختم می‌شد. این یعنی شما می‌توانستید هدفون داخل جعبه را جدا کرده و هر هدفون حرفه‌ای و گران‌قیمت دیگری را به گوشی خود متصل کنید. لوگوی چشمک‌زن نارنجی در تاریکی، انیمیشن‌های زیبای رقص نور (Visualizer) در صفحه نمایش و قابلیت SensMe که آهنگ‌ها را بر اساس ریتم و حال‌وهوای شما (شاد، غمگین، پرانرژی، آرام) دسته‌بندی می‌کرد، تجربه‌ای عمیقاً احساسی و شخصی برای کاربران می‌ساخت.

آغاز یک پایان: طوفان آیفون و خواب زمستانی سونی اریکسون

هر امپراتوری قدرتمندی روزی به پایان می‌رسد و سقوط واکمن‌ها نیز به شکلی دراماتیک رقم خورد. در سال ۲۰۰۷، استیو جابز روی صحنه رفت و آیفون (iPhone) را معرفی کرد؛ دستگاهی که او آن را «یک آی‌پاد با صفحه نمایش لمسی پهن، یک تلفن موبایل و یک دستگاه ارتباط اینترنتی» توصیف کرد.

آیفون و پس از آن ظهور سیستم‌عامل اندروید (Android)، تعریف تلفن همراه را به کلی تغییر دادند. موسیقی دیگر نیازی به چیپست‌های سخت‌افزاری اختصاصی پیچیده و برندینگ جداگانه نداشت؛ نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌ها کنترل اوضاع را به دست گرفتند. صفحه نمایش‌های بزرگ و متصل بودن دائمی به اینترنت، پارادایم جدید بازار بود.

در این پیچ تاریخی، سونی اریکسون واکنش بسیار کندی نشان داد. آن‌ها همچنان بر تولید گوشی‌های فیچرفون (Feature phone) با سیستم‌عامل‌های اختصاصی خود پافشاری می‌کردند. زمانی که آن‌ها متوجه خطر شدند و سعی کردند برند واکمن را به گوشی‌های اندرویدی خود (مانند سری Live with Walkman) تزریق کنند، دیگر دیر شده بود. اپلیکیشن‌های پخش موسیقی هوشمند و بعدها سرویس‌های استریم مانند اسپاتیفای (Spotify) و اپل موزیک (Apple Music)، نیاز به یک گوشی با برند اختصاصی موسیقی را از بین بردند. در نهایت، با خروج اریکسون از این شراکت در سال ۲۰۱۱، شرکت به سونی موبایل تغییر نام داد و سری واکمن در سکوتِ سنگین بازار گوشی‌های هوشمند، برای همیشه بازنشسته شد.

جمع‌بندی: پژواک یک میراث در تاریخ تکنولوژی

گوشی‌های واکمن سونی اریکسون، یک پل ارتباطی حیاتی در تاریخ تکنولوژی بودند. آن‌ها شکاف میان دوران آنالوگ پخش‌کننده‌های موسیقی مستقل و دوران مدرن تلفن‌های هوشمند همه‌کاره را پر کردند. W800 و فرزندانش به ما نشان دادند که تلفن همراه می‌تواند دستگاهی برای لذت بردن، سرگرم شدن و بیان هویت فردی باشد.

اگرچه امروز دیگر کسی برای خرید یک گوشی به دنبال دکمه اختصاصی موسیقی یا هندزفری سیم‌دار داخل جعبه نمی‌گردد، اما هر بار که با گوشی‌های هوشمند قدرتمند امروزی خود یک پلی‌لیست موسیقی را اجرا می‌کنیم و در خیابان‌ها قدم می‌زنیم، در حال زندگی کردن رویایی هستیم که روزگاری سونی اریکسون با جسارت تمام، با رنگ نارنجی و حرف «W» به جهان معرفی کرد. واکمن‌های موبایلی شاید از جیب‌های ما رفته باشند، اما ریتم نوآوری آن‌ها تا ابد در قلب تاریخ دیجیتال خواهد تپید.