تغییر سبک سفر ایرانیان بعد از آتش‌بس جنگ 39 روزه

بررسی روند بازار گردشگری نشان می‌دهد پس از پایان درگیری‌های نظامی و افزایش هزینه‌های سفر، تقاضا برای تورهای گروهی در برخی مسیرهای داخلی رشد قابل توجهی داشته است. فعالان صنعت گردشگری می‌گویند افزایش قیمت بلیت هواپیما، اقامتگاه، کمبود سوخت در پمپ بنزین‌ها و محدود شدن مقاصد گردشگری، باعث شده بسیاری از مسافران به دنبال گزینه‌های اقتصادی‌تر باشند.

تورم و جنگ دو عنصر تأثیرگذار بر روی صنعت گردشگری هستند. جنگ تحمیلی ایران، گردشگری را نه تنها در ایران بلکه در کل جهان تحت تأثیر قرار داده و چالش‏‌ها و پیامدهای اقتصادی جدی را برای فعالان این عرصه ایجاد کرده است. بحران گردشگری تنها محدود به خاورمیانه نیست. بازارهای آسیایی و اروپایی نیز دچار رکود شده‌اند و آسیب‌های جدی دیده‌اند. بر اساس آمارهای به دست آمده، برخی از شرکت‌های گردشگری از زمان آغاز جنگ با کاهش 90 درصدی فروش خدمات گردشگری مواجه بوده‌اند. به نقل از جاباما، تعداد رزروهای مربوط به نوروز 1405 در بهمن ماه 1404 نسبت به دوره مشابه در سال 1403، 25 درصد کاهش یافته که این کاهش صرفا مربوط به افزایش نرخ دلار، تورم و اعتراضات دی ‌ماه است و این آمار مربوط به قبل از شروع جنگ بین ایران، اسرائیل و آمریکاست.

تأثیر جنگ بر روی صنعت گردشگری

جنگ 12 روزه خرداد 1404 و پس از آن رشد شدید نرخ دلار آسیب‌های جدی را به سبد خانوارهای ایرانی وارد کرد. بسیاری از مردم در تأمین مایحتاج زندگی خود دچار مشکل شدند. جنگ 39 روزه کار را سخت‌تر کرد. پس از آتش‌بس، تورم و گرانی به شدت افزایش یافت و توان اقتصادی خانواده‏‌ها را بیش از پیش کاهش داد. سفر کردن در این اوضاع برای بسیاری از افراد سخت و حتی غیر ممکن است. بر اساس آمار بدست آمده از سایت‌های آنلاین فروش بلیط هواپیما، قیمت بلیط هواپیما افزایش 100 تا 400 درصدی نسبت به پارسال و افزایش 100 تا 200 درصدی نسبت به قبل از جنگ اخیر داشته است.

برای مقایسه تفاوت قیمت یکساله بلیط هواپیما، می‌توان جداول زیر را نگاه کرد.

پرواز	مشهد – تهران (تابان-چارتر)	مشهد – تهران (تابان-چارتر)	تفاوت
تاریخ	23/04/1404	23/04/1405	یک سال
قیمت	2.322.000 تومان	8.910.000 تومان	284 درصد

و همچنین برای مقایسه تفاوت قیمت بلیط هواپیما قبل از جنگ و در حال حاضر می‌توان جدول زیر را بررسی کرد.

پرواز	تهران – مشهد (ایرتور-سیستمی)	تهران – مشهد (ایرتور-سیستمی)	تفاوت
تاریخ	01/12/1404	05/04/1405	4 ماه
قیمت	2.500.000 تومان	6.232.100 تومان	150 درصد

در این شرایط، طبقه متوسط جامعه نیز توانایی سفر کردن ندارد و آن را اولویت نمی‌دانند. افت چشمگیر کیفیت سفر یکی دیگر از پیامدهای جنگ و تورم ناشی از آن است. برخی از خانواده‌ها با اقامت در چادر و حذف رستوران، هزینه‏‌های سفر خود را کاهش می‌دهند و از تفریحات رایگان و کم‌هزینه استفاده می‌کنند.

علاوه بر موارد عنوان‌شده، پیامدهای غیراقتصادی ناشی از جنگ را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. در طول جنگ 39 روزه و هفته‌های پس از آن حریم هوایی ایران کاملا بسته بود. تعدادی از فرودگاه‌ها در جنگ آسیب دیدند و امکان خدمت‌رسانی به مسافران را نداشتند و هنوز نیز پس از باز شدن حریم هوایی نیز تعداد پروازها نسبت به قبل از جنگ بسیار کم است. عرضه بنزین آزاد در پمپ‌بنزین‌های شهری و بین‌شهری کاهش یافت و سفر زمینی را با محدودیت مواجه کرد. این موارد در کنار هم باعث شد حتی خانواده‌هایی که از لحاظ اقتصادی دچار مشکلات کمتری هستند، امکان سفر نداشته باشند و برنامه‌های سفر خود را به زمان دیگری موکول کنند.

رشد تقاضا برای سفرهای گروهی پس از آتش‌بس

در چنین شرایطی، بسیاری از مسافران به جای برنامه‌ریزی مستقل برای سفر، به سمت تورهای گروهی حرکت کرده‌اند. به نقل از کایت (مارکت پلیس تورهای گروهی)، در هفته‌های پس از آتش‌بس، تقاضا برای تورهای گروهی داخلی به شکل محسوسی نسبت به تورهای انفرادی افزایش یافته است. مهم‌ترین دلایل این تغییر، کاهش هزینه‌های سفر، دسترسی آسان‌تر به خدمات حمل‌ونقل، تغییر فصل، عدم امکان سفر به جنوب کشور و حذف بخشی از دغدغه‌های برنامه‌ریزی سفر عنوان می‌شود.

بررسی قیمت‌های بازار نشان می‌دهد تفاوت هزینه میان سفر انفرادی و تورهای گروهی در برخی مسیرها قابل توجه است.

بر اساس آمار تورهای درخواست شده و فروش رفته کایت، تورهای شمال (از جمله تور ماسال)، تور رفتینگ و تور کردستان، بیشترین درخواست را در سه ماه اول سال 1405 داشته‌اند و رشد درخواست تورهای گروهی نسبت به دوره مشابه پارسال، حداقل 50 درصد بوده است در صورتی که تور کیش که پرطرفدارترین تور داخلی است کاملا متوقف شده است و تور استانبول که پرطرفدارترین تور خارجی است، با کاهش حداقل ۸۰ درصدی درخواست و فروش مواجه شده است. این داده‌ها مربوط به بهار ۱۴۰۵ است و با تغییر فصل، الگوی تقاضا برای مقاصد مختلف نیز تغییر می‌کند. مثلا در پاییز، شاهد رشد درخواست برای تورهای کویری ایران هستیم.

آینده بازار گردشگری گروهی

این تغییر رفتار مسافران ایرانی، بیش از یک ترند موقت، نشان‌دهنده‌ی یک جابه‌جایی پایدار در الگوی سفر است. وقتی هزینه‌ی سفر انفرادی برای بسیاری از خانواده‌ها از دسترس خارج می‌شود، تورهای گروهی با تجمیع هزینه‌های حمل‌ونقل، اقامت و برنامه‌ریزی، گزینه‌ای منطقی‌تر و قابل‌پیش‌بینی‌تر ارائه می‌دهند.

پلتفرم‌هایی مانند کایت، یوتوپین و لست سکند که به‌عنوان مارکت‌پلیس تورهای گروهی فعالیت می‌کنند، در این میان نقش واسطه‌ای ایفا می‌کنند که امکان مقایسه‌ی قیمت، مسیر و کیفیت تورهای مختلف را در یک‌جا برای مسافران فراهم می‌سازد. به گفته‌ی فعالان این حوزه، رشد قابل‌توجه تقاضا برای تورهای گروهی در ماه‌های اخیر، نشانه‌ای از تمایل مسافران به یافتن جایگزین‌های اقتصادی و در عین حال باکیفیت برای سفرهای سنتی‌تر است.

به نظر می‌رسد تا زمانی که ثبات نسبی به بازار ارز، سوخت و حمل‌ونقل هوایی بازنگردد، این الگو، یعنی گرایش به تورهای گروهی داخلی به‌جای سفرهای انفرادی یا مقاصد خارجی ادامه خواهد یافت.