دریاچه باستانی در مریخ پیدا شده؛ آیا این سرنخی است که نشان می دهد آنجا برایمان قابل سکونت است؟

در روزهای گذشته در دیجیاتو در مورد کشف جدید ناسا خواندید. کشفی در خصوص یک گودال عظیم در مریخ که ظاهرا روزگاری دریاچه بوده و امروز به دلایلی که هنوز مشخص نیستند، خشک شده است.

طبیعتا افراد زیادی این سوال را از خود می پرسند که آیا در مریخ زندگی نوعی موجودات فضایی وجود دارد؟

پاسخ به این سوال سخت است و حتی دانشمندان و محققان این پروژه نیز پاسخ دقیقی برای آن ندارند. اما در مجموع با کمک اطلاعاتی که توسط کاوشگر کریوسیتی و سایر ابزارها جمع آوری می شود، می توان به دید بهتری در خصوص شکل و شمایل مریخ در میلیون ها و میلیاردها سال قبل رسید.

در ادامه در مورد چیزهایی که فعلا می دانیم و نحوه کشف آنها توضیحات بیشتری داده شده. با دیجیاتو همراه باشید.

کاوشگر کریوسیتی تا به حال چه کشف کرده؟

ناسا عمدا کریوسیتی را در چندمایلی چاله Gale Crater فرود آورد. این مکان قبلا به عنوان محل فرود این کاوشگر انتخاب شده بود و دلیلش هم تپه مرتفع ۵٫۲ کیلومتری در میانه Gale Crater بود که به Mount Sharp شناخته می شود. به نظر می رسید این یک تپه رسوبی باشد. بر روی زمین نمونه های مشابهی دارید که حاصل از رسوب دریاچه هستند. این تپه ها به واسطه حرکت آب ایجاد می شوند، درست مانند اتفاقی که به هنگام هم زدن چای و جمع شدن شکر در میانه آن اتفاق می افتد.

پس از بیش از ۲ سال مریخ نوردی، کریوسیتی سرانجام به این تپه رسوبی رسید و عکس های ارسالی این کاوشگر نشان داد که حدس و گمان ها در خصوص رسوبی بودن مانت شارپ صحیح بوده است. اما چیزی که از این مهمتر بود، درک بهتر دانشمندان ناسا از نحوه ایجاد این تپه بود.

به اعتقاد این دانشمندان، Gale Crater روزگاری دریاچه ای بزرگ بوده که رودهایی به آن می ریخته اند و این میزان آب موجب ایجاد مانت شارپ شده است. در طول زمان آب دریاچه پر و تبخیر شده و همین مساله لایه های شن را هر بار بر روی هم قرار داده تا صخره به وجود آمده. پس از آن نیز فرسایش و باد باعث شکل گیری صخره شده است.

چرا وجود یک دریاچه در مریخ مهم است؟

کریوسیتی پیش از این سرنخ هایی از وجود حالت مایع آب در مریخ پیدا کرده بود. کمی پس از آن در سال ۲۰۱۲، این کاوشگر سنگ های گردی کشف کرد که بررسی آنها نشان داد آب جاری موجب شکل گیری این سنگریزه ها به آن شکل شده است.

اما در حال حاضر مریخ تا آن حد گرم نیست که بتواند آب را به صورت مایع در خود داشته باشد. تمام آب سطحی آن در قطب ها و به صورت یخ است. این مساله برای دانشمندان به صورت یک راز در آمده که چرا مریخ مدت ها پیش به گرمتر از امروز بوده است؟

برخی تصور می کنند که فعالیت های آتشفشانی در طول زمان و یک جو متراکم تر از امروز، عامل گرمای بیشتر در سطح سیاره بوده است، اما این مساله تنها برای یک بازه زمانی مشخص پایدار بوده. شاید برای چند ده سال. این می توانست به نوعی نشانه های حرکت آب در سطح سیاره را توضیح دهد و ثابت کند که حداقل زمانی در مریخ نوعی از حیات تکامل یافته وجود داشته است.

سرنخ های تازه در خصوص وجود این دریاچه اما اهمیتی بیشتر دارند و دلیل آن به وجود یک فرضیه وابسته است که می گوید وجود یک دریاچه می تواند ثابت کند گرمای سطح سیاره برای جاری شدن آب به حالت مایع در سطح مریخ، نه برای چند سال بلکه برای یک دوره زمانی طولانی تر و حتی چند هزار یا چند میلیون سال، برقرار بوده.

با این توصیف، مدل های اقلیمی که ناسا طی تحقیقاتش به آنها دست یافته نشان می دهد که احتمالا یک اقیانوس بزرگ در نیمکره شمالی مریخ وجود داشته که می تواند احتمال وجود حیات در این سیاره را به شدت قوت بخشد.

بنابراین آیا یک دریاچه در مریخ می تواند نشان از وجود حیات در این سیاره باشد؟

پاسخ صریح این است: الزاما نه! اگر کشف این دریاچه صحت داشته باشد نشان می دهد مریخ روزگاری به اندازه کافی گرم بوده تا امکان وجود حیات هم در آن باشد. اما این تنها شرط وجود حیات نیست. حداقل روی زمین تمامی موجودات زنده از ترکیب ارگانیسم های خاص ساخته شده اند که اتم های کربن و سایر المان ها از اساسی ترین بخش های تشکیل دهنده آن هستند.

همه می دانیم که میلیون ها سال طول کشیده تا حیات در زمین به این سطح از تکامل برسد. به هر شکل حداقل در این لحظه ما نمی دانیم چه شکل های دیگری از حیات ممکن است تحت چه شرایطی به وجود آیند چرا که این نوع حیاتی که در زمین داریم تنها شکل شناخته شده برای ماست و احتمال اینکه اشکال دیگری نیز وجود داشته باشند وجود دارد.

آیا کریوسیتی به دنبال کشف حیات است؟

مستقیما نه. کریوسیتی با انواع ابزارآلات و تجهیزات بازشناسی و کشف به مریخ فرستاده شده تا زمین، اتمسفر و اقلیم مریخ را بررسی کند. این کاوشگر فقط یک ابزار برای کشف حیات نیست. این ابزار چیزهای زیادی را بررسی می کند چرا که ما حتی درست نمی دانیم دقیقا باید به دنبال چه چیزهای دیگری باشیم.

به هر حال در سال های پیش رو کریوسیتی به بالای مانت شارپ می رسد و نمونه هایی از خاک آن را نیز آزمایش می کند. تخمین زده می شود که لایه های خاک این صخره تقریبا طی دو میلیون سال بر روی هم انباشته شده باشند و این لایه ها اطلاعات ارزشمندی در مورد نوع جو سیاره طی این سال ها در خود نهفته دارند.

اگر Gale Crater واقعا یک دریاچه بوده، ما به یک نقطه ارزشمند رسیده ایم و می توانیم بگوییم مریخ روزگاری مثل امروز ِ زمین سیاره ای گرم و مرطوب بوده که امروز به این شکلی که می بینیم سرد و خشک شده است. مطالعات می تواند نتایج دقیق تری در خصوص شکل های پیشین مریخ و امکان وجود حیات و شکل آن در این سیاره به ما بدهد.

آیا ما هیچگاه سرنخ هایی از حیات در مریخ پیدا خواهیم کرد؟

دانشمندان به شدت امیدوارند. ناسا یک برنامه فضایی دیگر برای مریخ در سال ۲۰۲۰ دارد. در این برنامه قرار است یک کاوشگر دیگر شبیه کریوسیتی که با ابزارهایی پیچیده تر و پیشرفته تر و البته برای اهدافی متفاوت به این سیراره فرستاده شود که در این صورت احتمال رسیدن به نتیجه ای دقیق تر در خصوص وجود حیات در این سیاره به ما کمک خواهد کرد.

ایده برنامه کاوشگر سال ۲۰۲۰ این است که به نشانه های تازه ای برسد و سپس در تاریخی که هنوز مشخص نیست ناسا قصد دارد در ماموریتی جداگانه نمونه های کشف شده را به زمین بیاورد. این می تواند به دانشمندان در جهت مطالعه بهتر و دقیق تر کمک کند و شاید نوع حیات مریخی را هم در این میان کشف کنیم.

به هر حال در این لحظه این برنامه از واقعیت فاصله زیادی دارد. ناسا هنوز برنامه ای برای انجام ماموریت بازگشت به زمین ندارد چرا که ما هنوز به تکنولوژی هایی که بتواند راکتی را از مریخ به زمین بفرستد دست نیافته ایم. تنها کاری که فعلا می توانیم بکنیم، مطالعات بیشتر روی اطلاعات ارسالی از سوی کریوسیتی و سایر منابع است تا بتوانیم از این طریق بیشتر و بیشتر در مورد مریخ و احتمالات مربوط به آن بدانیم.