هشدار محققان درباره تشدید شکاف اجتماعی: ثروتمندان بیشتر از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند

تحقیق جدید نشان می‌دهد که هوش مصنوعی به شکلی عادلانه در اختیار همه افراد نیست. محققان با بررسی بیش از ده هزار بزرگسال در ایالات متحده دریافتند که دسترسی، درک و استفاده فعال از ابزارهای هوش مصنوعی به‌طور فزاینده در انحصار افرادی قرار گرفته که از سطوح درآمد بالا و تحصیلات عالی برخوردارند. این تمرکز ثروت و دانش در حوزه فناوری باعث شده پژوهشگران از ایجاد «شکاف دیجیتال» خبر بدهند؛ شکافی که دیگر فقط به داشتن سخت‌افزار یا اتصال اینترنت محدود نیست، بلکه بر پایه میزان آگاهی و توانایی بهره‌برداری از قدرت الگوریتم‌ها شکل گرفته است.

این پژوهش نشان می‌دهد که افراد متعلق به طبقات اقتصادی و اجتماعی پایین‌تر، نه‌تنها از این ابزارها کمتر استفاده می‌کنند، بلکه حتی در تشخیص لایه‌های پنهان هوش مصنوعی در زندگی روزمره خود نیز دچار مشکل هستند. این نابرابری آگاهی به معنای آن است که گروه‌های مرفه می‌توانند از هوش مصنوعی به عنوان یک مزیت رقابتی بهره ببرند، درحالی‌که سایرین حتی از وجود چنین رقابتی بی‌خبر می‌مانند.

به عنوان نمونه، در بازار کار امروزی که سیستم‌های استخدام بسیار به هوش مصنوعی متکی هستند، متقاضیان آگاه می‌توانند رزومه‌های خود را دقیقاً مطابق با معیارهای ماشین تنظیم کنند، اما افرادی که از نحوه عملکرد این سیستم‌ها بی‌اطلاع‌اند، بدون درک علت واقعی، از چرخه‌ی فرصت‌های شغلی حذف می‌شوند و به این ترتیب نابرابری‌های موجود تقویت می‌گردد.

استفاده بیشتر ثروتمندان از هوش مصنوعی

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم هوش مصنوعی با سرعتی بی‌سابقه درحال بازتعریف صنایع، ساختارهای آموزشی و تعاملات روزمره است. برخلاف مسائل پیشین در عصر اینترنت، شکاف فعلی بسیار پیچیده‌تر است، زیرا سه ضلع آگاهی، مهارتِ استفاده مؤثر و کسب منافع ملموس را در بر می‌گیرد.

کارشناسان بر این باورند که نخبگانِ مجهز به دانش هوش مصنوعی، نه‌تنها در بهره‌وری و تصمیم‌گیری‌های کلان دست برتر را دارند، بلکه به دلیل شناخت بهتر ریسک‌هایی مثل اخبار جعلی و دیپ‌فیک‌ها، در برابر آسیب‌های این فناوری نیز بیشتر مصون هستند. در مقابل، کسانی که درک محدودی از این فضا دارند، بسیار در معرض دستکاری اطلاعات و سوءاستفاده‌های تکنولوژیک قرار می‌گیرند که این امر امنیت و ثبات زندگی آن‌ها را تهدید می‌کند.

پیامدهای این عدم تعادل برای کاربران عادی کاملاً کاربردی و ملموس است، چرا که هوش مصنوعی اکنون رگ‌های اصلی خدمات مالی، مراقبت‌های بهداشتی و جریان اطلاعات آنلاین را در دست گرفته است. در دنیایی که اتوماسیون و سیستم‌های داده‌محور حرف اول را می‌زنند، مواجهه محدود با این ابزارها مستقیماً به کاهش توان رقابت در بازار کار و از دست رفتن فرصت‌های مهم منجر می‌شود. این وضعیت سناریوی هولناکی را ترسیم می‌کند که در آن فناوری، به‌جای آنکه ابزاری برای کاهش تفاوت‌های طبقاتی باشد، به عاملی برای تشدید نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل می‌شود و فاصله میان فرودستان و فرادستان را افزایش می‌دهد.

در نهایت، این مطالعه به نگرانی‌های فزاینده در سطح بین‌المللی دامن می‌زند و هشدار می‌دهد که این شکاف پتانسیل آن را دارد که فراتر از تفاوت‌های فردی، مرزهای میان کشورها را نیز براساس دسترسی به زیرساخت‌ها و منابع آموزشی بازتعریف کند. محققان می‌گویند اگر مداخلات جدی برای دموکراتیک‌کردن این فناوری صورت نگیرد، مزایای هوش مصنوعی همچنان به نفع اقلیت صاحب امتیاز باقی خواهد ماند و شکاف طبقاتی در این جهان دیجیتالی، عمیق‌تر و غیرقابل جبران‌تر خواهد شد.

یافته‌های این پژوهش در ژورنال Information, Communication & Technology منتشر شده است.