انفجار قیمت لوازم یدکی خودروهای ایرانی؛ آیا ایران به قبرستان خودروها تبدیل می‌شود؟

از زمان آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ تا به امروز که در چندمین هفته آتش‌بس به سر می‌بریم، بازار خودرو در شرایط التهاب و افزایش قیمت‌ها به سر می‌برد. تولید خودروهای داخلی کاهش یافته و واردات نیز وضعیت خوبی ندارد. وضعیت تولید خودروهای چینی نیز نامشخص است. بااین‌حال انفجار قیمت لوازم یدکی خودروهای ایرانی، موضوعی است که چندان مورد توجه قرار نگرفته است. در این مطلب به بررسی موضوع مهم قطعات یدکی خودروهای ایرانی خواهیم پرداخت.

براساس آخرین گزارش‌های میدانی و اظهارات فعالان صنف لوازم یدکی در اردیبهشت ۱۴۰۵، بازار قطعات خودرو پس از شروع درگیری‌های نظامی و اختلالات ایجاد شده در تجارت دریایی، با شوک قیمتی و کمبود مواجه شده است.

بسته به نوع خودرو، نوع قطعه و برند آن، قیمت‌ها نسبت به قبل از اسفند ۱۴۰۴ بین ۱.۵ تا ۳ برابر افزایش داشته‌اند. در پاره‌ای از موارد، افزایش قیمت‌ها به ۴ برابر نیز می‌رسد. در همین زمان، عمده‌فروشان قطعات یدکی نیز فروش را به‌صورت قطره چکانی انجام می‌دهند. بسیاری از واسطه‌ها، قطعات یدکی را با نرخ‌های قبلی خریداری کرده‌اند و اکنون حاضر به فروش آن‌ها با قیمت اسفند ۱۴۰۴ نیستند.

وضعیت تولیدکنندگان قطعات نیز تعریف چندانی ندارد. با وارد شدن آسیب به زیرساخت‌های صنایع فولاد و پتروشیمی، تولیدات در قطعه‌سازی‌ها نیز متوقف شده است یا بسیار آرام پیش می‌رود. به عبارت دیگر قطعات موجود در انبارها، آخرین قطعاتی هستند که با وضعیت قبلی تولید شده‌اند. هنگامی که موجودی انبارها به پایان برسد،‌ مشخص نیست چه آینده‌ای در انتظار مالکان خودروها است. توجه داشته باشید که ما در مورد خودروهای ایرانی صحبت می‌کنیم؛ خودروهایی همچون سمند، پژو ۴۰۵، تیبا، ساینا و پژو ۲۰۶ که در اختیار قشر بزرگی از مردم قرار دارند.

دلایل اصلی التهاب قیمت لوازم یدکی

نخستین دلیل التهاب بازار قطعات یدکی خودرو، به اختلال گسترده در مسیرهای تجارت دریایی مربوط می‌شود. جنگ و ناامنی در این مسیرها، واردات قطعات از هاب‌های ترانزیتی نظیر امارات را مختل کرده است. جایگزینی مسیر دریایی با مسیر زمینی یا هوایی به‌دلیل افزایش چشم‌گیر هزینه‌ها،‌ امکان‌پذیر نیست.

درهمین‌حال، بسیاری از عرضه‌کنندگان و واسطه‌ها از فروش قطعات خودداری می‌کنند. دلیل اصلی این موضوع، نامعلوم بودن آینده نرخ ارز است. هم‌زمان شرایط منطقه نیز در وضعیت نامطمئن به سر می‌برد. واسطه‌ها نمی‌دانند اگر امروز قطعات خود را بفروشند،‌ قرار است چه زمانی موجودی انبار آن‌ها جایگزین شود.

البته نباید تصور کرد که انبارها نیز پر از قطعه هستند. به‌دلیل مشکلات نقدینگی در نیمه دوم سال ۱۴۰۴، بسیاری از واردکنندگان حجم سفارشات خود را کاهش داده بودند. با بسته شدن مسیرهای تجاری، انبارهای نیمه‌خالی، به سرعت خالی شدند.

تفاوت وضعیت خودروهای داخلی و وارداتی

تمامی خودروهای حاضر در بازار ایران اعم از داخلی، مونتاژی و وارداتی دچار مشکل کمبود و گرانی قطعه هستند. در مورد محصولات ایران‌خودرو و سایپا، وضعیت کمی بهتر است. قطعات این خودروها را می‌توانید در بازار بیابید اما قیمت آن‌ها نسبت به زمان قبل از جنگ افزایش چشم‌گیری داشته است.

قطعا یدکی خودروهای وارداتی و مونتاژی، کمیاب‌تر است. اختلال در واردات قطعات باعث شده است تا انبار شرکت‌های واردکننده و تولیدکننده نیز خالی شود. برخی شرکت‌ها مالکان خودروها را به بازار آزاد ارجاع می‌دهند؛ به امید آن‌که مالک بتواند قطعه مورد نیاز خود را با قیمت چندبرابری در بازار آزاد پیدا کند.

قیمت لوازم یدکی خودروهای ایرانی چقدر افزایش یافته است؟

با جستجوی چندساعته در بازار و پرس‌وجو از فروشندگان، به راحتی می‌توانید متوجه افزایش چشم‌گیر قیمت‌ها شوید. بیشترین تغییر قیمت‌ها، مربوط به قطعات الکترونیکی و حساس خودروها است. بخش عمده این قطعات وارداتی است و کمبود آن‌ها در دوران پساجنگ به وضوح حس می‌شود.

براساس گزارش‌های رسمی سامانه کدال از تامین‌کنندگان قطعات، افزایش قیمت ۵۰ درصدی را در مورد قطعات الکترونیکی و حساس شاهد هستیم. شرکت سازه پویش که یکی از تامین‌کنندگان اصلی قطعات خودروهای داخلی است، گزارش‌های مربوط به افزایش قیمت برخی سیستم‌های الکترونیکی را منتشر کرده است که به شرح زیر هستند:

• سیستم ضدسرقت هوشمند: حدود ۷۲ درصد افزایش قیمت.
• کلیدهای فرمان: حدود ۴۸ درصد افزایش.
• دریچه گاز برقی: حدود ۴۶ درصد گران‌تر شده است.
• پدال گاز: حدود ۴۲ درصد رشد قیمت داشته است.

تنها قطعات الکترونیکی افزایش قیمت را تجربه نکرده‌اند. این افزایش در حوزه قطعات مکانیکی خودروها نیز رخ داده است. در ادامه چند مثال را برای شما ذکر می‌کنیم:

• قیمت کیت کلاچ پراید از حدود ۴ میلیون تومان، به حدود ۵ میلیون تومان رسیده است.
• قیمت کیت کلاچ پژو ۴۰۵ از حدود ۵ میلیون تومان، به حدود ۷ میلیون تومان رسیده است.
• قیمت کیت تسمه تایم موتور EF7، از حدود دو میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به سه میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
• قیمت مجموعه جلوبندی رانا، پژو ۲۰۷ و ۲۰۶ از حدود هفت میلیون تومان به حدود ۹ میلیون تومان رسیده است.
• قیمت کاپوت جلو پژو ۲۰۶ از حدود ۵ میلیون تومان، به حدود ۹ میلیون تومان رسیده است.
• قیمت کاسه چراغ تارا از حدود ۱۰ میلیون تومان، به ۱۲ میلیون تومان رسیده است.
• قیمت دینام ساینا و تیبا از حدود ۸ میلیون تومان، به ۱۰ میلیون تومان رسیده است.

جمع‌بندی، آیا ایران به قبرستان خودروها تبدیل می‌شود؟

باید توجه داشت که در دوران فعلی، مصرف‌کنندگان ایرانی نیز تحت فشار قرار دارند. برخی از آن‌ها مشاغل خود را از دست داده‌اند و گروه دیگری که هنوز شاغل هستند، به شدت تحت فشار تورم قرار دارند. در چنین شرایطی، هزینه کردن برای تعمیرات خودرو به انتخاب چندم افراد تبدیل می‌شود. در نتیجه مصرف‌کنندگان ایرانی سعی می‌کنند با این خودرو بسازند تا در فرصت مناسب و پس از انجام مخارج اولیه، بتوانند نسبت به تعمیر آن اقدام کنند.

پیامد اصلی شرایط فعلی، تردد انبوهی از خودروهای غیرایمن در جاده‌ها است. این خودروها امنیت سرنشینان و سایرین را به خطر می‌اندازند. دومین پیامد به نابودی سرمایه‌های مردم مربوط می‌شود. هنگامی که خودروها تعمیرات لازم را در مواقع نیاز دریافت نکنند، نابود می‌شوند. در وضعیتی که قیمت ارزان‌ترین خودرو صفرکیلومتر ایرانی از یک میلیارد تومان عبور کرده است، نابودی سرمایه‌های مصرف‌کننده ایرانی در بخش خودرو غیرقابل جبران خواهد بود.