ایده‌ای برای افزایش جمعیت؛ دانشمند چینی می‌خواهد قاعدگی را به یک‌بار در هر سه ماه برساند

«هانگ‌می وانگ» (Hongmei Wang)، زیست‌شناس ۵۲ ساله در آزمایشگاه دولتی سلول‌های بنیادی و زیست‌شناسی تولیدمثل پکن، به جنگ بحران کاهش جمعیت در چین رفته است. او که روی مرموزترین مراحل اولیه رشد انسان تحقیق می‌کند، ایده‌های جسورانه‌ای همچون تعویق یائسگی و تغییر چرخه قاعدگی به هر سه ماه یک‌بار را مطرح کرده است. در کشوری که طبق پیش‌بینی سازمان ملل ممکن است تا پایان قرن نیمی از جمعیت خود را از دست بدهد، تحقیقات وانگ روی سلول‌های بنیادی، جنین‌های انسانی و جفت، مرزهای اخلاق و بیولوژی را برای بقای یک ملت جابه‌جا می‌کند.

بحران امروز چین، ریشه در تصمیمات سخت‌گیرانه گذشته دارد. هانگ‌می وانگ که خود متولد ۱۹۷۳ در منطقه خودمختار مغولستان داخلی است، در خانواده‌ای با دو خواهر و برادر بزرگ شد؛ نعمتی که برای متولدین سال ۱۹۷۹ به بعد، به دلیل سیاست تک‌فرزندی «دنگ شیائوپینگ» به یک رؤیا تبدیل شد. جالب است بدانید که آن سیاست توسط یک متخصص طراحی راکت و موشک و با منطق سرد ریاضی و مهندسی مطرح شد تا با فقر و انفجار جمعیت مقابله کند.

اما امروز ورق برگشته است. اگرچه دولت چین از سال ۲۰۱۵ اجازه آوردن دو فرزند و از ۲۰۲۱ سه فرزند را صادر کرده، اما مردم تمایلی به فرزندآوری ندارند. آزمایشگاه وانگ که روزگاری «آزمایشگاه تنظیم خانواده» نام داشت و مأموریتش محدودکردن باروری بود، حالا تغییر نام و ماهیت داده تا به هر قیمتی، دوران باروری زنان را طولانی‌تر کند.

افزایش چرخه قاعدگی به هر سه ماه یک‌بار 

وانگ در تحقیقات خود روی موش‌ها، احتمالات عجیب‌و‌غریبی را بررسی می‌کند. یکی از این احتمالات، مهار تخمک‌گذاری برای حفظ ذخیره تخمدان است. او می‌پرسد: «چه می‌شود اگر زنان به‌جای هر ماه، هر سه ماه یک‌بار پریود شوند؟» این کار باعث می‌شود تخمک‌های سالم برای مدت طولانی‌تری در بدن باقی بمانند.

بااین‌حال، او هشدار می‌دهد که این موضوع هم خوب است و هم بد؛ جنبه منفی این است که مهار تخمک‌گذاری منجر به کاهش تولید استروژن می‌شود که مولکولی حیاتی برای سلامت عمومی بدن زنان است. از سویی، وانگ می‌گوید که به‌عقب‌راندن یائسگی حتی برای یک سال می‌تواند تأثیرات اجتماعی و اقتصادی مثبتی در مقابله با پیری جمعیت و فروپاشی سیستم‌های بهداشت و درمان (به دلیل کمبود نیروی کار و هزینه‌های بالای مراقبت از سالمندان) بگذارد.

تیم وانگ پیشرفت‌های عملی چشمگیری نیز داشته است که فراتر از فرضیات نظری است: آنها سلول‌های بنیادی انسانی را به تخمدان میمون‌های نابارور تزریق کردند که منجر به تولد یک بچه میمون سالم شد که هنوز هم در سلامت کامل زندگی می‌کند. همچنین در یک کارآزمایی بالینی بر روی ۶۳ زن مبتلا به نارسایی زودرس تخمدان (POF) پیوند سلول‌های بنیادی باعث شد ۴ نفر از آن‌ها صاحب فرزندان سالم شوند. این روش اکنون ثبت اختراع شده و مجوز آن به یک شرکت خصوصی واگذار شده است.

یکی از بزرگ‌ترین مجهولات زیست‌شناسی، فرایند «گاسترولاسیون» است. دو هفته پس از لقاح، صدها سلول مشابه نقشه سه‌بعدی بدن و بذر تمامی اندام‌ها را بنا می‌کنند. وانگ می‌گوید موسیقی متن رقص این سلول‌ها در DNA ماست، اما هنوز نمی‌دانیم سلول‌ها چگونه هویت خود را می‌شناسند.

مانع اصلی در این راه، قوانین بین‌المللی است که کشت جنین در آزمایشگاه را بیش از ۱۴ روز ممنوع می‌کند؛ یعنی دقیقاً قبل از شروع مرحله گاسترولاسیون. همچنین دستیابی به جنین در این مرحله سخت است، زیرا اکثر زنان در هفته دوم هنوز نمی‌دانند باردار هستند. بااین‌حال، وانگ پیش‌بینی می‌کند که چین و سایر کشورها به‌زودی قوانین را تغییر می‌دهند و اجازه کشت جنین تا ۲۰ یا ۲۸ روز را صادر کنند تا مشخص شود چرا نیمی از لقاح‌ها در همان هفته‌های اول شکست می‌خورند.

وانگ در همکاری با پروفسور «مارتینز آریاس» از دانشگاه پمپئو فابرا، روی «ارگانوئیدها» یا مدل‌های جنینی ساخته‌شده از سلول‌های بنیادی کار می‌کند تا محدودیت‌های قانونی را دور بزند. او به‌طور خاص بر سه رکن رشد تمرکز دارد: تخمدان، جنین و جفت. او معتقد است به جفت به اندازه کافی توجه نشده است؛ عضوی که در آستانه تولد ۵۸ هزار هسته سلولی دارد و وسعت سطح آن به ۱۶ متر مربع می‌رسد؛ ساختاری که هیچ عضو دیگری در بدن از نظر بزرگی با آن رقابت نمی‌کند.

درنهایت، وانگ با واقع‌بینی اذعان می‌کند که شاید این راهکارها برای نجات چین از فاجعه جمعیتی فعلی کمی دیر شده باشد. او تأکید می‌کند که بین «توانایی فنی» (مانند به تأخیر انداختن قاعدگی یا یائسگی) و «پذیرش اجتماعی» تفاوت وجود دارد. علم ممکن است این مرزها را بشکند، اما درنهایت این خواسته و اراده انسان‌هاست که تعیین می‌کند آیا این فناوری‌ها وارد زندگی روزمره بشوند یا خیر.