دستیارهای ۱۵ میلیاردی؛ هوش مصنوعی ۶ دستگاه اجرایی رونمایی شد

پس از گذشت پنج ماه از آغاز توسعه دستیارهای هوش مصنوعی دستگاه‌های اجرایی، معاونت علمی با همکاری وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های مختلف، شش دستیار هوش مصنوعی معرفی شدند. دستیارهایی که برخی از آن‌ها با بودجه ۱۵ میلیارد تومانی حمایت می‌شوند تا این هوش مصنوعی‌ها به شکل بومی کارایی خود را به نمایش بگذارند.

به گزارش دیجیاتو، پنج ماه پیش بود که معاونت علمی از چندین دستیار هوش مصنوعی مختلف رونمایی کرد. هوش مصنوعی‌هایی که در نگاه اول مشخص بود به معنای واقعی بومی نبودند زیرا با استفاده از API هوش مصنوعی‌های خارجی توسعه داده شده بودند و به معنای دقیق کلمه، بومی و داخلی نبودند. 

در همان جلسه پنج ماه پیش، حسین افشین، معاون علمی رئیس جمهوری این هوش مصنوعی‌ها را به مرحله آزمون و خطا برد و اکثر این دستیارها با دو مشکل روبه‌رو شدند،‌ نخست آن که از عمد توسط توسعه دهنده‌ها محدود شده بودند تا تنها به سوالات مربوط به آن وزارت‌خانه پاسخ بدهد و مشکل دوم جایی خودش را نشان داد که این مدل‌های زبانی در پاسخ‌دهی به اطلاعات و قوانین ده سال پیش رجوع می‌کردند. افشین در آن جلسه تضمین داد که معاونت علمی تمامی این پروژه‌ها را پیگیری می‌کند تا زمانی که به بلوغ برسند و نقش کارآمدی را ایفا کنند. 

در این معرفی‌ها شش دستیار توسط چندین دانشگاه مختلف، رونمایی شد. برای مثال دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، توسه دستیار وزارت‌های گردشگری و نیرو رو برعهده دارد. دانشگاه تربیت مدرس مسئول توسعه دستیار سازمان حفاظت محیط زیست و دانشگاه شیراز، دستیار وزارت جهاد کشاورزی را در دست توسعه دارد. دستیار هوش مصنوعی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز توسط دانشگاه صنعتی اصفهان به مرحله بهره‌برداری اولیه رسیده است. 

هوش مصنوعی در خدمت تصمیم‌سازی مدیران ارشد

 این پروژه‌ها که با همکاری دانشگاه‌های برتر کشور به مرحله اجرا رسیده‌اند، گامی است که معاونت علمی برداشته تا برای فناوری‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی به ساختار اجرایی کشور وارد شوند. برای مثال دستیار هوش مصنوعی اختصاصی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، توسط دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی در حال توسعه است و تیمی از این دانشگاه مسئولیت توسعه این پروژه را برعهده دارد. 

«محمد مهدی اثنی‌عشری»، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مدیر پروژه، در جلسه تشریح قابلیت‌های این هوش مصنوعی گفت: «این پروژه از اسفندماه سال گذشته کلید خورده و هدف اصلی آن، ایجاد یک بازوی مشورتی برای شخص وزیر و مدیران ارشد وزارتخانه است تا در فرآیند تصمیم‌گیری، تمامی قوانین، مقررات و داده‌های تخصصی را به‌صورت لحظه‌ای در اختیار داشته باشند.» اثنی‌عشری تاکید کرد که این سامانه قرار نیست جایگزین تصمیم‌گیر انسانی باشد، بلکه وظیفه آن روشن کردن مسیر برای اتخاذ تصمیمات دقیق‌تر بر پایه داده‌ها است.

این هوش مصنوعی‌ها در چه زمانی به مراحل پایانی می‌رسند؟

او توضیح داد بر اساس ارزیابی‌های انجام شده توسط ناظران معاونت علمی، این دستیار هوشمند در پاسخگویی به سوالات حقوقی و قانونی به دقت ۸۰ درصدی رسیده است. به گفته او فاز دوم این پروژه که هم‌اکنون آغاز شده، بر تعامل با داده‌های عددی و فایل‌های آماری تمرکز دارد تا وزیر بتواند گزارش‌های تحلیلی و نمودارهای مورد نظر خود را به صورت متنی از سامانه درخواست کند. در فاز سوم که پیش‌بینی می‌شود تا آذرماه سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری کامل برسد. 

اثنی عشری درباره زیرساخت‌های فنی این دستیار هوشمند توضیح داد که به دلیل حساسیت داده‌های حاکمیتی، از مدل‌های زبانی متن‌باز مانند Qwen 3، DeepSeek و نسخه‌های بومی‌شده استفاده می‌شود. این مدل‌ها به صورت محلی (Local) روی سرورهای داخلی میزبانی می‌شوند تا از خروج اطلاعات از کشور و بروز مشکلات امنیتی جلوگیری شود. طبق اعلام او این سامانه به‌گونه‌ای طراحی شده که حتی در صورت قطع اینترنت جهانی، قابلیت پاسخگویی به نیازهای وزارتخانه را داشته باشد.

بودجه پانزده میلیاردی؛ کم یا زیاد؟ 

مدیر پروژه دستیار هوشمند وزیر میراث فرهنگی، در این نشست اعلام کرد که بودجه ۱۴ تا ۱۵ میلیارد تومانی این طرح با توجه به تغییرات گسترده در زمان‌بندی و هزینه‌های زیرساختی کافی نیست. او افزود: «این پروژه در ابتدا برای یک بازه زمانی شش‌ماهه تعریف شده بود، اما اکنون پیش‌بینی می‌شود که فرآیند توسعه آن تا ۱۸ ماه به درازا بکشد و این مسئله باعث مشکل بودجه‌ای خواهد شد.»

دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو نیز وضعیت مشابه‌ای را در این میان با هوش مصنوعی وزارت گردشگری دارد. آن پروژه نیز با نام «طوسا» و بودجه ۱۵ میلیاردی توسعه داده شده و احتمال می‌رود تا آذر ماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد. 

طرحی‌هایی که در انتظار کارآمد بودن هستند

از آن جایی که این طرح بخشی از برنامه جامع توسعه سکوی هوش مصنوعی معاونت علمی است و ۱۵ وزارتخانه و سازمان را هدف قرار داده است، هنوز مشخص نیست که بودجه نهایی صرف شده برای این پروژه‌ها به چه رقمی می‌رسد. جدای از هزینه و زمان توسعه، به نظر می‌رسد هنوز با نهایی شدن این پروژه‌ها و استفاده از آن‌ها در وزارت‌خانه‌ها، فاصله داریم. از آن‌جایی که قرار است پاسخ این هوش‌مصنوعی‌ها در تصمیم‌‌سازی‌ها اثرگذار باشد، رسیدن به بلوغ برای این پروژه‌ها ممکن است زمان‌بر باشد. حسین افشین، چند ماه پیش اعلام کرده بود که تا انتهای امسال، این دستیارها تا آخر سال به مرحله اجرا می‌رسند اما صحبت‌های مدیرهای این پروژه‌ها نشان می‌دهد که این موضوع همچنان نیازمند بودجه و زمان بیشتری هستند.