مارتین شکرلی، «منفورترین فرد آمریکایی» کیست؟

شاید تصور کنید که یک قاتل زنجیره ای یا رئیس مافیایی مخوف که باعث به انحطاط کشیده شدن انسان های بسیاری شده قابلیت این را دارد که لقب «منفورترین فرد آمریکایی» را از آن خود کند. اما مارتین شکرلی (Martin Shkreli) هیچ یک از این ها نیست. در اصل او یک مدیر موفق و ثروتمند است.

البته پس از اینکه ادامه این مطلب را بخوانید بیشتر و بهتر متوجه می شوید که علت به کار بردن واژه موفق برای توصیف او چیست. شکرلی اما یک مرد 34 ساله با چهره ای زیبا و پوزخندی همیشه روی لب است که کاربران شبکه های اجتماعی او را «روانیِ ورشکسته ی اخلاق» می نامند و شاید به حق او حالا نه تنها منفورترین مدیرعامل آمریکایی است بلکه می تواند منفورترین فرد آمریکا هم باشد.

این مدیر جوان که صفاتی نظیر «هیولای آشغال» و «هر آنچه که در مورد کاپیتالیسم اشتباه است» را یدک می کشد، این روزها و پس از جلسات پیاپی دادگاه (که در برخی از آن ها مجرم شناخته شده) حالا دوباره حسابی سوژه داغی شده است.

اما چه شد که مارتین شکرلی تبدیل به چنین پدیده ای در دنیای اینترنت، فضای مجازی و البته تجارت آمریکا شد؟

کاری که او کرده ساده است و به اندازه سادگی اش دردناک. شکرلی انحصار یک داروی پر مصرف توسط جامعه گسترده ای از بیماران را خرید و قیمت آن دارو را از هر قرص 13.5 دلار به 750 دلار رساند! وقتی که انحصار یک دارو در اختیار شرکتی باشد، بیماران هیچ راهی جز خرید دارو از همان شرکت ندارند و افزایش 5500 درصدی قیمت یک داروی مورد نیاز، هیچ نیت سالمی را در پی ندارد.

شکرلی حتی اخیرا خبرنگارانی که در مورد او مقالات تندی نوشته اند را شخصا هدف قرار داده و دامینی با نام آن ها ثبت کرده و در سایت مورد نظر آن ها را تحقیر کرده است. کار حتی به اینجا ختم نمی شود. او به خبرنگاران پیشنهاد داده بابت پایین آوردن سایت و فروش دامنه به آن ها، هزینه گزافی بپردازند.

زندگی شخصی

مارتین از والدینی آلبانیایی و کرووات متولد شده که هر دو به ایالات متحده مهاجرت کرده بودند. او در نیویورک بزرگ شد و در سال 2004 نیز مدرکی در رشته بیزینس دریافت کرد. در سن 17 سالگی او اولین دوره انترنی خود را در شرکت Cramer Berkowitz & Co آغاز کرد و در سال 2006 شرکت سرمایه گذاری خود با نام Elea Capital Management را تاسیس نمود.

او در این کار به هیچ وجه موفق نبود و سازمانش در عرض یک سال از هم پاشید. ولی در سال 2008 او MSMB Capital Management را تاسیس کرد و شروعی بود برای راه اندازی شرکت بیوتکنولوژی جدیدش با نام تورینگ فارماسوتیکالز و داستانی که در پی آن پدید آمد.

شروعی دشوار در دنیای شرکت های دارویی

تورینگ اولین تلاش شکرلی برای ورود به صنعت دارویی نبود. در سال 2011، او یک شرکت بیوتکنولوژی دیگر به نام Retrophin را تاسیس کرد که هدف آن، کار کردن روی داروی بیماری های خاص بود.

ولی در سال 2014 و پس از محکوم شناخته شدن، شکرلی از شرکت خود اخراج شد. یک سال بعد، شرکت Retrophin از آقای شکرلی شکایت و درخواست غرامت 65 میلیون دلاری کرد. به عقیده آن ها، شکرلی شرکتی را تاسیس و سهامی عام کرده تا با سرمایه گذاران موسسه قبلی اش یعنی MSMB تسویه حساب کند.

او به هشت مورد جرم مختلف متهم شده بود که سه هفته پیش در دادگاه، حقانیت 3 مورد از آن ها اثبات شد. اما ادعای اصلی که بالاتر ذکر شد به اثبات نرسید و پوزخند شکرلی بر لبش در دادگاه به یکی از منفورترین تصاویر در رسانه ها تبدیل شد.

شروعی دوباره

داستان تورینگ فارماسوتیکالز فوریه سال 2015 پس از اخراج شکرلی از رتروفین راه اندازی شد. هدف این بار تمرکز روی بیماری های جدی بود که گزینه های درمانی اندکی دارند. در بیانیه منتشر شده روی وبسایت تورینگ آمده: «ما خود را وقف کمک به بیمارانی می کنیم که اغلب هیچ راه درمانی موثری ندارند.»

این شرکت در حال حاضر فقط دو دارو در بازار دارد: مکامیل آمین برای درمان فشار خون و پیریمتامین یا همان داراپریم برای عفونت های انگلی.

داراپریم حدودا 70 سال پیش و در دهه 50 میلیادی توسعه یافت تا با بیماری های عفونت انگلی مبارزه کند. دورانی طولانی قیمت هر قرص دارو فقط 1 دلار بود اما بعدها این رقم به 13.5 دلار رسید و ثابت ماند. بیمارانی که سیستم ایمنی تضعیف شده ای دارند، مثل مبتلایان به ویروس HIV، این دارو را مرتبا مصرف می کنند.

اما آقای شکرلی در سال 2015 اعلام کرد که می خواهد قیمت دارو را به 750 دلار یعنی بیش از 5500 برابر رسانده تا هم سودی عاید شرکت شود و هم با استفاده از درآمد آن بتوانند روی داروهای جدید کار کنند. تصمیم او اعتراض گسترده کاربران توییتر، فعالان مدنی و سیاست مداران را بر انگیخت. حتی هیلاری کلینتون، نامزد ریاست جمهوری آمریکا نیز در آن سال به حمایت از بیماران پرداخت و گفت که باید سقفی برای قیمت چنین داروهایی در نظر گرفته شود.

شرکت های دارویی که این چنین قیمت محصولات خود را بالا برده اند کم نیستند ولی هیچ کدام به اندازه شکرلی شهامت رسانه ای کردن این تصمیم و پاسخگویی بی پرده به منتقدین خود را نداشته اند. شکرلی که هیچگاه منتقدین خود را به رسمیت نمی شناسد، هنوز هم به خاطر جنجال هایی که می آفریند شخصیتی منفور به حساب می آید.

در نهایت اما او و شرکتش تورینگ فارماسوتیکالز مجبور به کاهش قیمت دارو شدند و هر قرص آن حالا با قیمت 375 دلار به فروش می رسد؛ قیمتی که شکرلی از آن ناراضی است و می گوید سود بسیار کمی برای شرکت به همراه دارد و اجازه نمی دهد آن ها به پژوهش روی داروهای جدید بپردازند. با این حال، قیمت جدید از نگاه او «مقرون به صرفه» است.