گام بلند برای کاهش مصرف بنزین؛ عرضه رایگان گاز CNG در سراسر کشور

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در اقدامی کم‌سابقه، عرضه گاز طبیعی فشرده یا CNG را برای تمامی خودروها در سراسر کشور از ابتدای مردادماه ۱۴۰۵، رایگان اعلام کرد.

این طرح کلان در قالب یک پویش ملی تدوین شده است. بیش از هزار جایگاه توزیع گاز فشرده طبیعی در سراسر کشور به‌صورت داوطلبانه در این کمپین شرکت کرده‌اند. هدف اصلی از اجرای این طرح، حمایت اقتصادی از مالکان خودروهای دوگانه‌سوز و همچنین کنترل مصرف بنزین عنوان شده است. مالکین خودروهای عمومی و شخصی اکنون می‌توانند از مزیت گاز CNG رایگان در سراسر کشور بهره ببرند.

تاریخچه پرفراز و نشیب CNG در ایران

برای درک بهتر اهمیت این طرح و دلیل بازگشت دوباره سیاست‌گذاران به سمت تشویق مصرف گاز، باید نگاهی به سرگذشت صنعت سی‌ان‌جی در ایران بیندازیم؛ مسیری که با اشتیاق فراوان آغاز شد اما در ادامه با چالش‌های گوناگونی مواجه شد.

دهه هشتاد، دوران طلایی خودروهای دوگانه‌سوز

دوران طلایی گاز CNG در ایران را می‌توان دهه هشتاد خورشیدی دانست. ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی در جهان، همواره پتانسیل بالایی برای استفاده از این سوخت پاک داشته است. توسعه سبد سوختی کشور و ورود جدی CNG به ناوگان حمل‌ونقل، به‌طور مشخص از اواسط دهه هشتاد خورشیدی و هم‌زمان با اجرای طرح سهمیه‌بندی بنزین در سال ۱۳۸۶ شدت گرفت.

در آن دوران، دولت وقت با ارائه تسهیلات گسترده و یارانه‌های کلان برای دوگانه‌سوز کردن خودروها و احداث سریع جایگاه‌ها، توانست ایران را به یکی از کشورهای پیشرو و رکورددار در داشتن بزرگ‌ترین ناوگان خودروهای مبتنی‌بر گاز در جهان تبدیل کند. گاز طبیعی به‌عنوان سوختی پاک‌تر و بسیار ارزان‌تر، ناجی اقتصاد خانوارها بود. از سوی دیگر توزیع گاز طبیعی راه‌حلی استراتژیک برای کاهش وابستگی به واردات بنزین محسوب می‌شد.

رکود در صنعت CNG از راه می‌رسد

با ورود به دهه ۱۳۹۰، صنعت توزیع گاز طبیعی در ایران دچار رکود شد. افزایش روزافزون خودروهای گازسوز بدون توسعه متناسب جایگاه‌ها، منجر به تشکیل صف‌های کیلومتری و اتلاف وقت رانندگان شد.

از سوی دیگر اکثر خودروهای دوگانه‌سوز داخلی به‌صورت پایه‌ گازسوز طراحی نشده بودند. به همین دلیل استفاده مکرر از گاز CNG، باعث افت توان موتور و استهلاک زودهنگام آن می‌شد. این موضوع هزینه‌های تعمیرات را برای مالکان در مدتی کوتاه افزایش داد.

نگرانی‌های ایمنی نیز به مرور افزایش یافت. فرسودگی مخازن گاز در طول زمان و ضعف در سیستم معاینه فنی و تست‌های هیدروستاتیک ادواری، به بروز حوادث و انفجارهایی در جایگاه‌ها منجر شد که ترس و بی‌رغبتی بخشی از جامعه را در پی داشت.

درنهایت تثبیت طولانی‌مدت کارمزدها و کاهش حاشیه سود جایگاه‌داران باعث شد تا سرمایه‌گذاری جدید در این بخش متوقف شود. همچنین روند نگهداری از تجهیزات فعلی نیز با کندی پیش رفت.

بازگشت به راهکار گذشته، توزیع CNG رایگان

مجموع این چالش‌ها در سال‌های گذشته باعث شد تا بخش زیادی از رانندگان، به رغم ارزان‌تر بودن گاز، استفاده از بنزین را ترجیح دهند. اما اکنون، با توجه به ناترازی شدید بنزین، رسیدن مصرف روزانه به رکوردهای نگران‌کننده بالای ۱۱۰ میلیون لیتر و هزینه‌های سرسام‌آور تأمین سوخت مایع، دولت و بخش خصوصی بار دیگر به اهمیت حیاتی CNG پی برده‌اند.