مطالعهای جدید نشان میدهد که نوسانات ظریف در قطر مردمک چشم میتواند الگوی افتوخیز توجه در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) را آشکار کند. براساس یافتههای پژوهشگران، این نشانه فیزیولوژیک در تغییرات بسیار دقیق مردمک هنگام تلاش مغز برای بهخاطر سپردن اطلاعات، نادیده گرفتن عوامل حواسپرتی یا تصمیمگیری دیده میشود که در کودکان مبتلا به بیشفعالی رفتاری متفاوت از سایر همسنوسالان خود نشان میدهد.
بیشفعالی نوعی اختلال است که باعث بروز مشکلاتی در تمرکز، پرتحرکی و تصمیمگیریهای ناگهانی و بدون فکر میشود. درحالحاضر هیچ آزمایش مشخصی برای تشخیص قطعی این اختلال وجود ندارد و پزشکان معمولاً با بررسی سوابق فردی و مشاهده رفتارها در شرایط مختلف آن را تشخیص میدهند. به همین دلیل، محققان هندی سراغ بررسی تغییرات مردمک چشم رفتند تا ببینند آیا میتوان از این ویژگی به عنوان نشانهای دقیقتر برای ارزیابی تمرکز استفاده کرد یا نه.
محققان برای این بررسی، اطلاعات مربوط به ردیابی چشم ۵۰ کودک ۱۰ تا ۱۲ ساله در شیلی را بازبینی کردند. در این میان، ۲۸ کودک مبتلا به نوع ترکیبی ADHD بودند و ۲۲ کودک دیگر هیچ نشانهای از این اختلال نداشتند و به عنوان گروه مقایسه در آزمون شرکت کردند.
در جریان این پژوهش، کودکان یک بازی حافظه انجام دادند که در آن باید جای چند نقطه را روی صفحه به خاطر میسپردند. سپس یک تصویر برای پرت کردن حواس آنها روی صفحه نمایش داده میشد و بعد از آن، نقطه دیگری نمایان میشد. کودکان باید حدس میزدند که آیا این نقطه جدید در همان جای قبلی قرار دارد یا نه. این روند ۱۶۰ بار تکرار شد و دستگاه ردیاب چشم در هر ثانیه، ۱۰۰۰ بار مردمک را اندازه گرفت.
به گفته محققان، مردمک چشم فقط با کم و زیاد شدن نور تغییر اندازه نمیدهد، بلکه هنگام خستگی، تلاش ذهنی و میزان تمرکز هم واکنش نشان میدهد. برخلاف پژوهشهای قبلی که فقط اندازه متوسط مردمک را بررسی میکردند، این بار دانشمندان تغییرات و ثبات مردمک هر کودک را در طول آزمایشهای متوالی بررسی کردند تا ببینند آیا چشم در مواجهه با یک چالش ثابت، واکنش یکسانی نشان میدهد یا نه.
نوسانات مردمک چشم و ارتباط آن با ثبات توجه در اختلال بیشفعالی
یافتههای آماری نشان داد در کودکانی که به بیشفعالی مبتلا بودند اما دارو مصرف نمیکردند، تغییرات مردمک از یک نوبت به نوبت دیگر حدود ۲۳ درصد بیشتر از کودکان عادی بوده است. جالب اینکه در هر نوبت آزمایش، مردمک کودکان بیشفعال ثبات بیشتری داشت، اما بین نوبتهای مختلف به شدت بالا و پایین میشد. همچنین در این کودکان، هرچه نوسان مردمک چشم بیشتر بود، خطای آنها در پاسخ دادن به بازی حافظه هم افزایش پیدا میکرد که نشاندهنده قطع و وصل شدن توجه است.
در بخش دیگری از آزمایش، وضعیت ۱۷ کودک مبتلا به ADHD در دو حالت بررسی شد: یک بار بعد از ۲۴ ساعت قطع دارو و بار دیگر بعد از مصرف داروی همیشگیشان یعنی متیلفنیدات (Methylphenidate). نتایج نشان داده پس از مصرف دارو، اندازه مردمک چشم هنگام انجام بازی واکنش قویتری نشان میداد و نوسانات آن بین دورههای مختلف به شکل چشمگیری کمتر میشد؛ وضعیتی که شباهت زیادی به کودکان سالم داشت.
البته محققان هشدار میدهند که این آزمایش به معنای «طبیعی شدن» کامل توجه بعد از مصرف دارو نیست، زیرا دارو خودش میتواند روی عضلات و واکنش مردمک اثر بگذارد. علاوهبراین، تعداد کودکان حاضر در این تحقیق کم بوده و به گفته پژوهشگران، این روش فعلاً نمیتواند یک ابزار تشخیصی قطعی در کلینیکها باشد، اما شاید در آینده به پزشکان کمک کند تا تغییرات تمرکز کودکان را در طول درمان بهتر و دقیقتر رصد کنند.
برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.