یادداشت: آتش‌بس، اتصال، اعتماد؛ سه‌گانه بازسازی اقتصاد دیجیتال ایران

مصطفی انتظاری هروی، مدیر مسئول گروه رسانه‌ای خبر فوری، در یادداشتی که برای دیجیاتو نوشته یکی از اولین نیازها پس از جنگ را بازسازی اعتماد می‌داند که در این مسیر، پایداری اینترنت نقش کلیدی دارد.

با شروع آتش‌بس موقت در جنگ و لطمات شدیدی که دشمن به زیرساخت‌ها و جریان‌های اقتصادی کشور وارد کرده، حالا فضا آرام‌آرام از هیاهوی بقا فاصله می‌گیرد و به سمت بازسازی می‌رود. در این میان، یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که اقتصاد دیجیتال و اکوسیستم استارتاپی ایران چطور می‌تواند دوباره روی پای خودش بایستد. واقعیت این است که آنچه در روزهای جنگ آسیب دیده، فقط درآمد و ترافیک نیست؛ اعتماد، ارتباط و حتی جایگاه ذهنی کسب‌وکارها نزد مخاطب هم دچار فرسایش شده است.

در این نقطه، بازگشت اینترنت پایدار، صرفاً یک اتفاق فنی نیست؛ بیشتر شبیه باز شدن دوباره یک مسیر حیاتی است که می‌تواند خون را به رگ‌های این اکوسیستم برگرداند. اما این بازگشت، اگر با نگاه درست همراه نباشد، ممکن است فقط یک اتصال ساده باشد، نه یک احیا واقعی.

در روزهای پسا‌جنگ، یکی از اولین نیازها، بازسازی اعتماد است. کسب‌وکارها باید دوباره به مخاطب یادآوری کنند که هستند، فعال‌اند و می‌توان روی آن‌ها حساب کرد. این کار با صرفاً وصل شدن اینترنت اتفاق نمی‌افتد. نیاز به روایت دارد، به گفت‌وگو و به نوعی بازمعرفی. بسیاری از برندها ناچارند از نو با مخاطب حرف بزنند، شرایطی که پشت سر گذاشته‌اند را توضیح دهند و نشان دهند که همچنان قابل اتکا هستند. در این مسیر، پایداری اینترنت نقش کلیدی دارد؛ چون بدون یک بستر ارتباطی قابل اعتماد، هیچ روایتی شکل نمی‌گیرد.

در کنار این، سیاست‌گذاری در این دوره اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. اگر در زمان جنگ، مدیریت بحران اولویت دارد، در دوره آتش‌بس و پس از آن، مدیریت بازگشت اهمیت پیدا می‌کند. یکی از مهم‌ترین اقدامات می‌تواند این باشد که اینترنت به‌عنوان یک زیرساخت حیاتی اقتصادی در نظر گرفته شود و برنامه‌ای مشخص برای پایداری آن تدوین شود. حتی اگر محدودیت‌هایی وجود دارد، قابل پیش‌بینی بودن و ثبات نسبی، می‌تواند به کسب‌وکارها کمک کند تا برنامه‌ریزی کنند و دوباره سرمایه‌گذاری انجام دهند.

نگاهی به تجربه‌های جهانی هم در این مرحله می‌تواند راهگشا باشد. در کشورهایی که پس از جنگ وارد دوره بازسازی شده‌اند، اقتصاد دیجیتال اغلب یکی از سریع‌ترین بخش‌ها برای احیا بوده، به شرطی که زیرساخت ارتباطی پایدار فراهم شده باشد. در اوکراین، بعد از شوک اولیه جنگ، حفظ و تقویت اینترنت باعث شد بسیاری از شرکت‌های فناوری بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند و حتی در دوره‌های بعدی نقش مهمی در بازگشت اقتصادی ایفا کنند. یا در برخی کشورهای دیگر که تجربه درگیری‌های طولانی‌تری داشته‌اند، هرجا اینترنت زودتر و پایدارتر به مدار بازگشته، کسب‌وکارهای نوآور توانسته‌اند سریع‌تر به صحنه برگردند و حتی موتور محرک سایر بخش‌ها شوند.

این تجربه‌ها یک پیام ساده دارند: بازسازی اقتصاد دیجیتال بدون اینترنت پایدار، شبیه ساختن یک شهر بدون جاده است. ممکن است ساختمان‌ها ساخته شوند، اما زندگی در آن جریان پیدا نمی‌کند.

در فضای ایران عزیز ما، اکوسیستم استارتاپی ظرفیت قابل توجهی برای بازگشت دارد. اما این بازگشت نیازمند یک هم‌افزایی چندلایه است. از یک سو، کسب‌وکارها باید خودشان را برای یک شروع دوباره آماده کنند؛ از سوی دیگر، سیاست‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که این شروع را تسهیل کند. در این میان، کاهش فشارهای کوتاه‌مدت مثل تعویق تعهدات مالی، می‌تواند به کسب‌وکارها فرصت نفس کشیدن بدهد تا بتوانند روی بازسازی تمرکز کنند.

اما یک لایه عمیق‌تر هم وجود دارد که شاید کمتر به آن توجه شود: نقش رسانه‌ای کسب‌وکارها در دوره پسا‌جنگ. امروز هر کسب‌وکار، یک کانال ارتباطی با جامعه است. در روزهایی که جامعه از یک بحران بزرگ عبور کرده، این کانال‌ها می‌توانند نقش مهمی در بازسازی حس اعتماد و همبستگی ایفا کنند. وقتی یک کسب‌وکار با مخاطبش صادقانه حرف می‌زند، از مسیر بازگشتش می‌گوید و حتی از چالش‌هایی که پشت سر گذاشته، در واقع در حال ساختن یک روایت مشترک است.

این روایت‌ها، اگر در مقیاس بزرگ کنار هم قرار بگیرند، می‌توانند به نوعی هم‌افزایی اجتماعی منجر شوند. کسب‌وکارها دیگر فقط فروشنده نیستند؛ آن‌ها بخشی از گفت‌وگوی جامعه‌اند. در دوره‌ای که مردم به نشانه‌هایی از ثبات و امید نیاز دارند، همین گفت‌وگوهای کوچک می‌تواند تأثیر بزرگی داشته باشد.

در نهایت، دوره پسا‌جنگ فقط زمان ترمیم نیست، بلکه زمان بازتعریف هم هست. فرصتی است برای اینکه نقش اینترنت، نه به‌عنوان یک امکان، بلکه به‌عنوان یک ضرورت حیاتی در اقتصاد کشور، جدی‌تر دیده شود. اگر این نگاه شکل بگیرد، می‌توان امیدوار بود که اکوسیستم استارتاپی ایران، نه فقط به وضعیت قبل برگردد، بلکه با درسی که از این دوره گرفته، قوی‌تر و آماده‌تر برای آینده حرکت کند.