پیش به‌سوی اینترنت طبقاتی؛ خاموشی دیجیتال از ۸۴۰ ساعت گذشت

بر اساس گزارش تازه نت‌بلاکس، قطع دسترسی کاربران در ایران به اینترنت اکنون وارد سی‌وششمین روز خود شده است و مقامات رسمی سیاست اجرای اینترنت طبقاتی و لایه‌بندی شده را دنبال می‌کنند.

به گزارش دیجیاتو، این نهاد ناظر بر اینترنت اعلام کرده که دقیقاً پنج هفته پیش، روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، دسترسی ایران به اینترنت قطع شده و این محدودیت تا امروز ادامه دارد؛ محدودیتی که با عبور از ۸۴۰ ساعت، عملاً بخش بزرگی از جامعه را در انزوای ارتباطی قرار داده است.

نت‌بلاکس در گزارش خود تاکید کرده که این محدودیت همچنان پابرجاست و همزمان، مقام‌های رسمی در حال بررسی و اجرای مدل‌های دسترسی محدود و لایه‌بندی‌شده (Tiered Whitelisting) برای اعطای اینترنت به «کاربران منتخب» هستند؛ مدلی که دسترسی آزاد را به امتیازی خاص برای گروه‌های مشخص تبدیل می‌کند.

دسترسی برای خواص، محرومیت برای عموم مردم

در هفته‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از تلاش برای ایجاد دسترسی محدود به اینترنت برای برخی کسب‌وکارها و نهادها منتشر شده است. از جمله، رایزنی‌های اتاق بازرگانی برای تامین اینترنت مورد نیاز فعالان اقتصادی و همچنین راه‌اندازی طرح موسوم به «اینترنت پرو» که بنا بر اعلام، تمامی اپراتورها موظف به ارائه آن شده‌اند.

علاوه بر این، سیم‌کارت‌های موسوم به «سفید» که دسترسی گسترده‌تری به اینترنت دارند، بار دیگر در دسترس برخی خواص قرار گرفته‌اند. نهادهایی مانند دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و برخی سازمان‌ها نیز به اینترنت بین‌الملل متصل شده‌اند.

اما در این میان، مردم عادی عملاً بیرون از این دایره مانده‌اند؛ گروهی که شاید اینترنت برای همه آن‌ها منبع مستقیم درآمد نباشد، اما نقشی حیاتی در زندگی روزمره، ارتباطات اجتماعی، آموزش و دسترسی به اطلاعات ایفا می‌کند.

دانشجویان و دانش‌آموزان، فریلنسرها، برنامه‌نویسان، تولیدکنندگان محتوا و طیف گسترده‌ای از نیروی کار غیررسمی، زندگی و معیشت خود را به اینترنت گره زده‌اند. در این میان، فعالان تجارت اجتماعی و کسب‌وکارهای اینستاگرامی بیش از دیگران آسیب دیده‌اند؛ کسب‌وکارهایی که نه آن‌قدر رسمی هستند که بتوانند از «اینترنت پرو» استفاده کنند و نه عضو نهادهایی مانند اتاق بازرگانی یا نظام صنفی رایانه‌ای‌ هستند که از قدرت چانه‌زنی نهادی برخوردار باشند.

در عمل، این گروه بزرگ از فعالان اقتصادی، به حاشیه رانده شده‌اند؛ بدون دسترسی پایدار، بدون ابزار جایگزین و بدون چشم‌انداز روشن.

فیلترشکن؛ کالای لوکس در سبد معیشت

از سوی دیگر، ابزارهایی مانند فیلترشکن که پیش‌تر برای بسیاری راه‌حل موقت دسترسی محسوب می‌شد، اکنون با افزایش شدید قیمت، از سبد هزینه‌ای بخش بزرگی از جامعه خارج شده است. در شرایطی که درآمدها کاهش یافته و نااطمینانی اقتصادی تشدید شده، دسترسی به اینترنت بیش از پیش به توان مالی افراد وابسته شده است.

اینترنت طبقاتی؛ سیاست نانوشته اما در حال اجرا

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که اینترنت در ایران، چه به‌صورت رسمی و چه در عمل، به سمت طبقاتی شدن حرکت کرده است. اگرچه مقام‌های دولتی، از رئیس‌جمهور و سخنگوی دولت گرفته تا وزیر ارتباطات و معاونانش، بارها بر مخالفت با اینترنت طبقاتی تاکید کرده‌اند، اما واقعیت میدانی و تاکید بر مواردی مثل اینترنت پرو و دسترسی‌های ویژه برای کسب‌وکارها و دانشگاه‌ها، چیز دیگری را نشان می‌دهد: سیاست دسترسی گزینشی حتی از سوی خود دولت در حال تقویت است و هر روز یک طبقه به طبقات این برج تبعیض‌آمیز افزوده می‌شود.

برخی کارشناسان پیش‌تر نگران بودند که طراحی فنی اینترنت مبتنی بر وایت‌لیست می‌تواند زیرساختی خطرناک برای محدودسازی دائمی باشد. اما به نظر می‌رسد اقدام به طبقه‌بندی دسترسی اصولا نیازی به اقدام فنی ندارد و در سطح سیاست‌گذاری پیاده‌سازی می‌شود. سیاستی که مدتی است به‌صورت خزنده و با اتکا به شرایط جنگی و پیش از آن، به بهانه رخدادهایی مانند اعتراضات دی‌ماه، به اجرا درآمده، نشان می‌دهد که اینترنت طبقاتی عملاً اجرا شده است.

اما نگرانی اصلی اینجاست که حتی پس از پایان شرایط جنگی، بازگشت به وضعیت پیش از دی‌ماه در حوزه دسترسی به اینترنت رخ ندهد. پیش‌بینی برخی کارشناسان مبنی بر محدودتر شدن دسترسی عمومی، حالا بیش از هر زمان دیگری رنگ واقعیت به خود گرفته و شواهد نشان می‌دهد نهادهای مرتبط با مدیریت دسترسی به اینترنت در ایران، دیگر به این سادگی‌ها از این دستاورد! عقب‌نشینی نخواهند کرد.