توکن استاک چیست؟ آنچه باید پیش از خرید «سهام توکنیزهشده» بدانید
با آگاهی وارد بازار شوید
مدتی است برخی از صرافیهای داخلی امکانی را فراهم کردهاند که کاربران میتوانند با چند دلار توکن سهام اپل، گوگل و شرکتهای دیگر را خریداری کنند. این توکنها که به ارزهای استاک معروف هستند در دنیا نیز روش جدیدی برای خرید سهام شرکتهای بزرگ هستند.
اما پیش از خرید باید فهمید دقیقاً چه چیزی خریداری میشود. دیجیاتو برای بررسی این موضوع با دو چهره این حوزه گفتوگو کرده است: «علی ملکلی»، کارشناس کریپتو و بلاکچین و «سهیل نیکزاد»، فعال حوزه رمزارز و بلاکچین.
ارزهای استاک هم مزیت دارند هم ریسک
«علی ملکلی»، کارشناس کریپتو و بلاکچین، در ابتدا به معرفی کلی این فناوری میپردازد: «تقریباً یک سال است که فناوری xStocks یا همان توکنیزه کردن سهام در دنیا خلق شده. در این روش، سهام شرکتهای بزرگی مثل گوگل، انویدیا، تسلا و اپل که در بازارهای جهانی معامله میشوند، توکنیزه شده و به بلاکچین آورده میشوند. ما اینها را با نام xStocks میشناسیم و معمولاً یک x به انتهای نماد اصلی اضافه میشود. مثلاً سهام اپل (AAPL) در بازار xStocks بهصورت AAPLx نامگذاری شده است.»
سازوکار توکنهای xStocks
درباره سازوکار فنی این توکنها، ملکلی میگوید: «سازوکار این توکنها به این صورت است که یک شرکت تخصصی، مثلاً صادرکننده xStocks، برای هر واحد توکنی که میخواهد تولید کند، یک دارایی پایه تعریف میکند. مثلاً فرض کنید برای یک واحد توکن اپل، یک واحد سهام واقعی اپل را میخرد و آن را پشتوانه توکن قرار میدهد. در مقابل، توکن اپل (AAPLx) روی بلاکچین صادر میشود و ما میتوانیم آن را در کیف پول یا صرافی خود بخریم.»
او در ادامه میافزاید: «معمولاً قیمت توکن باید تقریباً از قیمت سهام اصلی تبعیت کند. اگر اپل ۲۱۰ دلار باشد، این توکن هم باید حوالی ۲۱۰ دلار باشد. اگر سهام بالا برود، توکن هم بالا میرود و بالعکس. یعنی این توکنها حتماً باید پشتوانه داشته باشند.»
مزایای توکنهای xStocks
او درباره دلایل شکلگیری این فناوری و مزایای آنها توضیح میدهد: «برای خرید سهام اصلی مثل سهام آمریکا، باید احراز هویت (KYC) انجام دهید، حساب معاملاتی داشته باشید، به بازار دسترسی داشته باشید و از یک بروکر استفاده کنید. خیلی از کشورها، مثل ایران، امکان دسترسی به اینها را ندارند؛ اما xStocks این سهامها را روی بلاکچین آورده و از طریق کریپتو میتوان آنها را خرید. مثلاً با تتر یا بیتکوین.»
ملکلی سه مزیت اصلی دیگر را نیز برمیشمرد: «نبود محدودیت زمانی یکی از مزایای این بازار است. بازار xStocks دقیقاً مثل کریپتو به شکل ۲۴/۷ فعال است. امکان مالکیت کسری از سهام از دیگر مزایای این ارزها است. کاربر با هر عددی حتی با ۵ دلار میتواند بخشی از آن سهم را بخرد چون توکنیزه شده است». همچنین اتصال به دیفای مزیت دیگر است. کاربر میتواند مستقیماً در والت خود، توکن سهام اپل را برای یک نفر دیگر بفرستید؛ مسئلهای که در بازار عادی سهام امکانپذیر نیست.»
ریسکهای توکنهای xStocks
اما این کارشناس در کنار مزایا، بهطور مفصل به ریسکهای این بازار میپردازد، بهویژه برای کاربران ایرانی: «بزرگترین ریسک، تحریم است. مثل بنیاد تتر که اگر تشخیص دهد یک آدرس متعلق به ایرانی است، بهراحتی فریز میکند. چون این توکنها با شرکتهای آمریکایی سروکار دارند، تحت قوانین آمریکا قرار میگیرند و ممکن است فریز شوند.» او ریسک شرکت اصلی را نیز یادآور میشود: «در بازار عادی وقتی سهام اپل را میخرید، ریسک همان ریسک شرکت اپل است؛ اگر اپل خوب عمل کند سهم بالا میرود و اگر بد عمل کند پایین میآید.»
او سپس به لایههای اضافه ریسک در مقایسه با خرید سهام معمولی اشاره میکند: «اما اینجا چند واسطه دیگر هم داریم: شرکتی که سهم را به توکن تبدیل میکند (Issuer)، شرکتی که نگهداری میکند (Custodian)، و صرافی یا بروکر.»
در سطح صرافی و بروکر نیز، به گفته او، کاربر با ریسکهای احراز هویت، محدودیت یا عدم امکان برداشت به کیف پول شخصی، محدودیت برداشت روزانه، نقدشوندگی پایین و اسپرد قیمتی مواجه است. او درباره ریسک فنی هشدار میدهد: «وقتی داریم یک دارایی را روی بلاکچین میخریم، باید مطمئن باشیم اسمارت کانترکتها درست کدنویسی شده باشند و دچار آسیبپذیری یا حمله نشوند.»
درباره ریسک رگولاتوری، ملکلی میگوید: «هر صرافی، بروکر یا توکنی تحت یک یا چند نهاد رگولاتوری فعالیت میکند. این رگولاتورها ممکن است ۳ یا ۵ ماه بعد قانونی تصویب کنند، یک توکن را از گردونه خارج کنند، یا با IP ایرانی محدودیت ایجاد کنند. قوانین تحریم، رگولاتوری و آسیبپذیریهای فنی بلاکچین، بزرگترین ریسکهای این بازار هستند.» و در پایان به ریسک ورشکستگی واسطهها اشاره میکند: «اگر هرکدام از اینها ورشکست شوند، تکلیف ما چیست؟ مثلاً فرض کنید توکنی فقط در یک صرافی نگهداری میشود و قابلیت انتقال به کیف پول شخصی ندارد؛ اگر آن صرافی ورشکست شود، ما در این میانه چه میشویم؟ این ریسک برای ما که در ایران هستیم، سنگینتر هم هست.»
او گفتوگو را با یک توصیه کلی جمعبندی میکند: «در نهایت مهمترین نکته این است: با آگاهی کامل وارد این بازار شوید. این بازار خیلی جذاب است، اما ریسکهایش را جدی بگیرید.»
خریداران، سهام شرکتهای خارجی را نمیخرند؛ توکن آنها را میخرند
«سهیل نیکزاد»، فعال حوزه رمزارز و بلاکچین با تأکید بر تفاوت میان «سهام» و «توکن سهام» توضیح میدهد: «هیچکدام از صرافیها ادعا نمیکنند که سهام یک شرکت خارجی را میفروشند، بلکه در اصل توکن شرکتهای خارجی را میفروشند. آنها میگویند داراییهایی که پشتوانه آنها سهام شرکتهای خارجی است را در پلتفرمهای موجود خریداری کردهایم و منافع آن را به شما میفروشیم. این دو موضوع با یکدیگر تفاوت دارد. به عبارت دیگر قرار نیست سهام شرکت را به شما بدهند یا مالکیت آن را به شما منتقل کنند، بلکه توکنی را که ناشر و نماینده سهام آن شرکت منتشر کرده است، به شما میدهند، مانند هر توکن دیگری که میتوانید آن را روی کیف پول خود دریافت کنید.»
او در ادامه به شرایطی اشاره میکند که میتواند منافع خریدار را در معرض خطر قرار دهد: «بر اساس اینکه ناشر در اقدامی که برای انتشار توکن این شرکت انجام داده، تا چه اندازه قانونی عمل کرده باشد و در رعایت حقوق و انتقال ریسک و منافع به کاربر درست عمل کرده باشند، مقداری از منافعی که درباره آن توکن اصلی تعریف شده است به شما برمیگردد؛ اما اگر فرآیند از نظر قانونی به دلیلی مخدوش باشد، مثلاً مورد تحریم باشد یا از ابزاری دارای مشکل مالیاتی، پولشویی یا احراز هویت استفاده کرده باشد، آنوقت ممکن است در انتقال این دارایی یا در نگهداری آن مشکلاتی ایجاد شود.»
در پاسخ به این پرسش که خریداران چطور میتوانند به صرافیهای ناشر این توکنها اعتماد کنند، نیکزاد راهکاری عملی ارائه میدهد: «شما باید بهعنوان خریدار ابتدا بررسی کنید که آن دارایی چیست و آیا توزیع جدیدی برای آن در نظر گرفته شده است یا خیر. البته شاید عناوین تبلیغاتی چیز دیگری بگویند، اما باید دقیقاً متوجه شوید که چه چیزی قرار است به شما واگذار شود. مرحله بعدی این است که این واگذاریها را آزمایش کنید؛ یعنی مقدار کمی از آن را خریداری کنید، چند روز قیمت آن را دنبال کنید و ببینید آیا قیمت آن با قیمت واقعی سهامی که ادعا میکنند توکن آن را میفروشند، تغییر میکند یا خیر.»
با آگاهی وارد بازار شوید
از مجموع این سه گفتوگو یک نکته مشترک نتیجهگیری میشود: ارزهای استاک راهی برای دسترسی غیرمستقیم به بازار سهام آمریکاست، نه معادل مالکیت مستقیم آن. این دسترسی با لایههای اضافهای از واسطه (ناشر، نگهدارنده، صرافی)، ریسک تحریم و ابهام رگولاتوری همراه است که تجربه خرید آن را از خرید ساده سهام متمایز میکند. توصیه مشترک هر سه فرد مصاحبهشونده به کاربران، ورود آگاهانه به این بازار و بررسی دقیق دارایی پیش از خرید است.
اما پیش از خرید باید فهمید دقیقاً چه چیزی خریداری میشود. دیجیاتو برای بررسی این موضوع با سه چهره این حوزه گفتوگو کرده است: «علی ملکلی»، کارشناس کریپتو و بلاکچین؛ «سهیل نیکزاد»، فعال حوزه رمزارز و بلاکچین؛ و «مسعود ملکمحمدی»، مدیرعامل صرافی تبدیل.
ارزهای استاک هم مزیت دارند هم ریسک
«علی ملکلی»، کارشناس کریپتو و بلاکچین، در ابتدا به معرفی کلی این فناوری میپردازد: «تقریباً یک سال است که فناوری xStocks یا همان توکنیزه کردن سهام در دنیا خلق شده. در این روش، سهام شرکتهای بزرگی مثل گوگل، انویدیا، تسلا و اپل که در بازارهای جهانی معامله میشوند، توکنیزه شده و به بلاکچین آورده میشوند. ما اینها را با نام xStocks میشناسیم و معمولاً یک x به انتهای نماد اصلی اضافه میشود. مثلاً سهام اپل (AAPL) در بازار xStocks بهصورت AAPLx نامگذاری شده است.»
سازوکار توکنهای xStocks
درباره سازوکار فنی این توکنها، ملکلی میگوید: «سازوکار این توکنها به این صورت است که یک شرکت تخصصی، مثلاً صادرکننده xStocks، برای هر واحد توکنی که میخواهد تولید کند، یک دارایی پایه تعریف میکند. مثلاً فرض کنید برای یک واحد توکن اپل، یک واحد سهام واقعی اپل را میخرد و آن را پشتوانه توکن قرار میدهد. در مقابل، توکن اپل (AAPLx) روی بلاکچین صادر میشود و ما میتوانیم آن را در کیف پول یا صرافی خود بخریم.»
او در ادامه میافزاید: «معمولاً قیمت توکن باید تقریباً از قیمت سهام اصلی تبعیت کند. اگر اپل ۲۱۰ دلار باشد، این توکن هم باید حوالی ۲۱۰ دلار باشد. اگر سهام بالا برود، توکن هم بالا میرود و بالعکس. یعنی این توکنها حتماً باید پشتوانه داشته باشند.»
مزایای توکنهای xStocks
او درباره دلایل شکلگیری این فناوری و مزایای آنها توضیح میدهد: «برای خرید سهام اصلی مثل سهام آمریکا، باید احراز هویت (KYC) انجام دهید، حساب معاملاتی داشته باشید، به بازار دسترسی داشته باشید و از یک بروکر استفاده کنید. خیلی از کشورها، مثل ایران، امکان دسترسی به اینها را ندارند؛ اما xStocks این سهامها را روی بلاکچین آورده و از طریق کریپتو میتوان آنها را خرید. مثلاً با تتر یا بیتکوین.»
او سه مزیت اصلی دیگر را نیز برمیشمرد: «نبود محدودیت زمانی یکی از مزایای این بازار است. بازار xStocks دقیقاً مثل کریپتو به شکل ۲۴/۷ فعال است. امکان مالکیت کسری از سهام از دیگر مزایای این ارزها است. کاربر با هر عددی حتی با ۵ دلار میتواند بخشی از آن سهم را بخرد چون توکنیزه شده است». همچنین اتصال به دیفای مزیت دیگر است. کاربر میتواند مستقیماً در والت خود، توکن سهام اپل را برای یک نفر دیگر بفرستید؛ مسئلهای که در بازار عادی سهام امکانپذیر نیست.»
ریسکهای توکنهای xStocks
اما این کارشناس در کنار مزایا، بهطور مفصل به ریسکهای این بازار میپردازد، بهویژه برای کاربران ایرانی: «بزرگترین ریسک، تحریم است. مثل بنیاد تتر که اگر تشخیص دهد یک آدرس متعلق به ایرانی است، بهراحتی فریز میکند. چون این توکنها با شرکتهای آمریکایی سروکار دارند، تحت قوانین آمریکا قرار میگیرند و ممکن است فریز شوند.» او ریسک شرکت اصلی را نیز یادآور میشود: «در بازار عادی وقتی سهام اپل را میخرید، ریسک همان ریسک شرکت اپل است؛ اگر اپل خوب عمل کند سهم بالا میرود و اگر بد عمل کند پایین میآید.»
او سپس به لایههای اضافه ریسک در مقایسه با خرید سهام معمولی اشاره میکند: «اما اینجا چند واسطه دیگر هم داریم: شرکتی که سهم را به توکن تبدیل میکند (Issuer)، شرکتی که نگهداری میکند (Custodian)، و صرافی یا بروکر.»
در سطح صرافی و بروکر نیز، به گفته او، کاربر با ریسکهای احراز هویت، محدودیت یا عدم امکان برداشت به کیف پول شخصی، محدودیت برداشت روزانه، نقدشوندگی پایین و اسپرد قیمتی مواجه است. او درباره ریسک فنی هشدار میدهد: «وقتی داریم یک دارایی را روی بلاکچین میخریم، باید مطمئن باشیم اسمارت کانترکتها درست کدنویسی شده باشند و دچار آسیبپذیری یا حمله نشوند.»
درباره ریسک رگولاتوری، ملکلی میگوید: «هر صرافی، بروکر یا توکنی تحت یک یا چند نهاد رگولاتوری فعالیت میکند. این رگولاتورها ممکن است ۳ یا ۵ ماه بعد قانونی تصویب کنند، یک توکن را از گردونه خارج کنند، یا با IP ایرانی محدودیت ایجاد کنند. قوانین تحریم، رگولاتوری و آسیبپذیریهای فنی بلاکچین، بزرگترین ریسکهای این بازار هستند.» و در پایان به ریسک ورشکستگی واسطهها اشاره میکند: «اگر هرکدام از اینها ورشکست شوند، تکلیف ما چیست؟ مثلاً فرض کنید توکنی فقط در یک صرافی نگهداری میشود و قابلیت انتقال به کیف پول شخصی ندارد؛ اگر آن صرافی ورشکست شود، ما در این میانه چه میشویم؟ این ریسک برای ما که در ایران هستیم، سنگینتر هم هست.»
او گفتوگو را با یک توصیه کلی جمعبندی میکند: «در نهایت مهمترین نکته این است: با آگاهی کامل وارد این بازار شوید. این بازار خیلی جذاب است، اما ریسکهایش را جدی بگیرید.»
خریداران، سهام شرکتهای خارجی را نمیخرند؛ توکن آنها را میخرند
«سهیل نیکزاد»، فعال حوزه رمزارز و بلاکچین با تأکید بر تفاوت میان «سهام» و «توکن سهام» توضیح میدهد: «هیچکدام از صرافیها ادعا نمیکنند که سهام یک شرکت خارجی را میفروشند، بلکه در اصل توکن شرکتهای خارجی را میفروشند. آنها میگویند داراییهایی که پشتوانه آنها سهام شرکتهای خارجی است را در پلتفرمهای موجود خریداری کردهایم و منافع آن را به شما میفروشیم. این دو موضوع با یکدیگر تفاوت دارد. به عبارت دیگر قرار نیست سهام شرکت را به شما بدهند یا مالکیت آن را به شما منتقل کنند، بلکه توکنی را که ناشر و نماینده سهام آن شرکت منتشر کرده است، به شما میدهند، مانند هر توکن دیگری که میتوانید آن را روی کیف پول خود دریافت کنید.»
او در ادامه به شرایطی اشاره میکند که میتواند منافع خریدار را در معرض خطر قرار دهد: «بر اساس اینکه ناشر در اقدامی که برای انتشار توکن این شرکت انجام داده، تا چه اندازه قانونی عمل کرده باشد و در رعایت حقوق و انتقال ریسک و منافع به کاربر درست عمل کرده باشند، مقداری از منافعی که درباره آن توکن اصلی تعریف شده است به شما برمیگردد؛ اما اگر فرآیند از نظر قانونی به دلیلی مخدوش باشد، مثلاً مورد تحریم باشد یا از ابزاری دارای مشکل مالیاتی، پولشویی یا احراز هویت استفاده کرده باشد، آنوقت ممکن است در انتقال این دارایی یا در نگهداری آن مشکلاتی ایجاد شود.»
در پاسخ به این پرسش که خریداران چطور میتوانند به صرافیهای ناشر این توکنها اعتماد کنند، نیکزاد راهکاری عملی ارائه میدهد: «شما باید بهعنوان خریدار ابتدا بررسی کنید که آن دارایی چیست و آیا توزیع جدیدی برای آن در نظر گرفته شده است یا خیر. البته شاید عناوین تبلیغاتی چیز دیگری بگویند، اما باید دقیقاً متوجه شوید که چه چیزی قرار است به شما واگذار شود. مرحله بعدی این است که این واگذاریها را آزمایش کنید؛ یعنی مقدار کمی از آن را خریداری کنید، چند روز قیمت آن را دنبال کنید و ببینید آیا قیمت آن با قیمت واقعی سهامی که ادعا میکنند توکن آن را میفروشند، تغییر میکند یا خیر.»
با آگاهی وارد بازار شوید
از مجموع این سه گفتوگو یک نکته مشترک نتیجهگیری میشود: ارزهای استاک راهی برای دسترسی غیرمستقیم به بازار سهام آمریکاست، نه معادل مالکیت مستقیم آن. این دسترسی با لایههای اضافهای از واسطه (ناشر، نگهدارنده، صرافی)، ریسک تحریم و ابهام رگولاتوری همراه است که تجربه خرید آن را از خرید ساده سهام متمایز میکند. توصیه مشترک هر سه فرد مصاحبهشونده به کاربران، ورود آگاهانه به این بازار و بررسی دقیق دارایی پیش از خرید است.
برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.