ثبت بازخورد

لطفا میزان رضایت خود را از دیجیاتو انتخاب کنید.

Very satisfied Satisfied Neutral Dissatisfied Very dissatisfied
واقعا راضی‌ام
اصلا راضی نیستم
چطور میتوانیم تجربه بهتری برای شما بسازیم؟

نظر شما با موفقیت ثبت شد.

از اینکه ما را در توسعه بهتر و هدفمند‌تر دیجیاتو همراهی می‌کنید
از شما سپاسگزاریم.

اینترنت و شبکه

رویای فردای اینترنت: آیا آینده وب می‌تواند کاملاً غیرمتمرکز باشد؟

اینترنت غیرمتمرکز از نظر فنی امکان‌پذیر است؟ در این مقاله ساختار فعلی وب، نقش استارلینک و چالش‌های فنی عبور از اینترنت متمرکز را بررسی می‌کنیم.

مهرانا عیسی‌پور
مهرانا عیسی‌پور منتشر شده در 12 اردیبهشت 1405  |  22:00

در چشم‌اندازی که هر روز با سرعتی سرسام‌آور دگرگون می‌شود، اینترنت (در دنیا) دوباره در آستانه یک بازآفرینی بنیادین قرار گرفته است. پرسش «آیا آینده وب می‌تواند کاملاً غیرمتمرکز باشد؟» دیگر تنها یک گمانه‌زنی آرمان‌گرایانه نیست؛ بلکه به دغدغه‌ای جدی برای پژوهشگران، طراحان پروتکل‌ها، اقتصاددانان دیجیتال و حتی دولت‌ها تبدیل شده است. در جهانی که تمرکز قدرت در دست چند غول تکنولوژی پیامدهایی از دستکاری داده تا کنترل بی‌سابقه رفتار کاربران به همراه داشته، ایده یک وب توزیع‌شده، شفاف و مقاوم در برابر سانسور، بیش از هر زمان دیگری جذاب به نظر می‌رسد. اکنون، با ظهور نسل تازه‌ای از فناوری‌ها از بلاک‌چین و شبکه‌های همتابه‌همتا گرفته تا هویت‌های غیرمتمرکز این رویا به واقعیتی محتمل نزدیک شده است. اما مسیر تحقق آن همچنان پر از چالش‌هایی است که باید با دقت، شفافیت و نگاه انتقادی بررسی شوند.

فهرست مطالب

اما آیا همیشه باید این‌گونه باشد؟ در سال‌های اخیر، زمزمه‌های شکل‌گیری یک «اینترنت غیرمتمرکز» (Decentralized Web یا Web3) به گوش می‌رسد. رویایی که در آن هیچ شرکت یا نهاد واحدی نمی‌تواند کلید خاموشی اینترنت را در دست داشته باشد. اما از رویای شاعرانه تا واقعیت فنی، راه درازی در پیش است. آیا از نظر فنی ممکن است اینترنت آینده کاملاً غیرمتمرکز باشد؟ برای پاسخ به این سوال، باید سفری به هسته اینترنت داشته باشیم.

کالبدشکافی اینترنت امروز: امپراتوری غول‌ها

برای درک آینده، ابتدا باید بدانیم امروز کجا ایستاده‌ایم. اینترنت در ذات اولیه خود و در دوران آرپانت، با ایده مقاومت در برابر حملات و نداشتن هسته مرکزی طراحی شد. اما با تجاری شدن وب و ظهور Web 2.0، ساختار به سمت تمرکزگرایی حرکت کرد.

امروز، اینترنت بر پایه مدل «کلاینت-سرور» (Client-Server) کار می‌کند. گوشی یا لپ‌تاپ شما (کلاینت) درخواستی را برای دیدن یک عکس ارسال می‌کند و این درخواست به یک کامپیوتر قدرتمند مرکزی (سرور) می‌رود و پاسخ برمی‌گردد. مشکل اینجاست که این سرورها دیگر در گاراژ خانه‌ها نیستند؛ آن‌ها در دیتاسنترهای عظیم متعلق به چند شرکت انگشت‌شمار (مثل گوگل، آمازون و مایکروسافت) متمرکز شده‌اند. این تمرکز، «نقاط شکست واحد» (Single Points of Failure) ایجاد کرده است. اگر سرور مرکزی قطع شود، تمام کلاینت‌های متصل به آن فلج می‌شوند. علاوه‌بر این، کنترل داده‌های کاربران، حریم خصوصی و قدرت سانسور یا حذف اطلاعات به‌طور کامل در اختیار این غول‌های فناوری قرار گرفته است.

تولد دوباره: اینترنت غیرمتمرکز چیست؟

اینترنت غیرمتمرکز به دنبال بازگرداندن قدرت به لبه‌های شبکه است؛ یعنی به خود کاربران. در یک شبکه کاملاً غیرمتمرکز، مدل کلاینت-سرور جای خود را به مدل «نظیر به نظیر» (Peer-to-Peer یا P2P) می‌دهد. در این ساختار، هر دستگاه متصل به اینترنت (کامپیوتر، گوشی یا حتی یک یخچال هوشمند) می‌تواند همزمان هم گیرنده اطلاعات باشد و هم سرویس‌دهنده (Node).

وقتی شما فایلی را در یک وب غیرمتمرکز جستجو می‌کنید، آن فایل از یک سرور مرکزی در کالیفرنیا خوانده نمی‌شود، بلکه قطعات آن از طریق ده‌ها کامپیوتر متعلق به کاربران دیگر در سراسر جهان جمع‌آوری و به شما نمایش داده می‌شود. فناوری‌هایی مانند IPFS (سیستم فایل بین سیاره‌ای) دقیقاً بر همین اساس کار می‌کنند و به جای آدرس‌دهی بر اساس مکان (URL)، از آدرس‌دهی بر اساس محتوا استفاده می‌کنند.

network cable connecting on network core switch close up

مسیرهای پیش‌رو: چگونه به آنجا برسیم؟

برای اینکه اینترنت کاملاً غیرمتمرکز شود، باید تغییرات بنیادینی در سه لایه اصلی رخ دهد:

۱. لایه زیرساخت و سخت‌افزار (تکامل شبکه‌های مش):

اولین چالش، فیزیک اینترنت است. کابل‌های زیردریایی و فیبرهای نوری توسط شرکت‌های بزرگ و دولت‌ها کنترل می‌شوند. یکی از مسیرهای آینده برای دور زدن این گلوگاه‌ها، استفاده از شبکه‌های مش (Mesh Networks) است. در شبکه‌های مش، دستگاه‌های نزدیک به هم مستقیماً به یکدیگر متصل می‌شوند و داده‌ها را مانند یک زنجیره انسانی دست به دست می‌کنند تا به مقصد برسد.

۲. لایه پروتکل و نرم‌افزار:

سیستم نام دامنه (DNS) که آدرس‌های اینترنتی را به اعداد (IP) تبدیل می‌کند، در حال حاضر متمرکز است. در آینده، سیستم‌های DNS مبتنی بر بلاک‌چین (مانند ENS) می‌توانند جایگزین شوند تا هیچ‌کس نتواند یک دامنه را مسدود یا مصادره کند.

۳. لایه اقتصاد و انگیزه:

چرا من باید بخشی از هارد دیسک یا پهنای باند اینترنت خود را در اختیار شبکه قرار دهم؟ اینجا رمزارزها و اقتصاد توکنی (Tokenomics) وارد بازی می‌شوند. پروژه‌هایی مانند Filecoin یا Helium به کاربرانی که منابع سخت‌افزاری خود را به شبکه غیرمتمرکز اختصاص می‌دهند، پاداش مالی (توکن) می‌دهند. این انگیزه اقتصادی، موتور محرک ساخت زیرساخت‌های غیرمتمرکز توسط خود مردم است.

معمای استارلینک: نجات‌بخش یا فریبنده؟

وقتی صحبت از دور زدن زیرساخت‌های سنتی می‌شود، نام اینترنت ماهواره‌ای و به ویژه «استارلینک» (Starlink) شرکت اسپیس‌ایکس به میان می‌آید. استارلینک با ارسال هزاران ماهواره در مدار پایین زمین (LEO)، دسترسی به اینترنت با سرعت بالا را در دورافتاده‌ترین نقاط جهان و حتی در شرایط بحرانی فراهم کرده است.

اما آیا استارلینک به معنای اینترنت غیرمتمرکز است؟ از نظر دسترسی (Access)، بله؛ استارلینک انحصار شرکت‌های مخابراتی محلی را می‌شکند. اما از نظر معماری شبکه، خیر. استارلینک همچنان یک سیستم به شدت متمرکز است که کلید خاموش و روشن کردن آن در دست یک شرکت (و در نهایت یک شخص، ایلان ماسک) است. اگرچه استارلینک زیرساخت ارتباطی مستقلی ارائه می‌دهد، اما برای رسیدن به یک وب واقعاً غیرمتمرکز، نمی‌توانیم به یک تامین‌کننده واحد متکی باشیم. آینده ایده‌آل ترکیبی از اینترنت ماهواره‌ای، شبکه‌های مش محلی و پروتکل‌های P2P خواهد بود که به هیچ گره مرکزی وابسته نباشند.

فواید تمرکززدایی از اینترنت

اگر این گذار فنی با موفقیت انجام شود، چه دستاوردهایی برای بشر خواهد داشت؟

  • مقاومت در برابر سانسور و قطعی: در شبکه‌ای که اطلاعات در هزاران کامپیوتر پخش شده است، فیلتر کردن یک سایت یا قطع کردن یک سرور بی‌معنی می‌شود. شبکه همیشه زنده می‌ماند.
  • مالکیت واقعی داده‌ها: دیگر شرکت‌های تبلیغاتی داده‌های شما را در سرورهای خود ذخیره نمی‌کنند تا آن‌ها را بفروشند. داده‌های شما با کلیدهای رمزنگاری شخصی محافظت می‌شوند و شما تصمیم می‌گیرید چه کسی به آن‌ها دسترسی داشته باشد.
  • پایداری و امنیت بالاتر: حملات دیداس (DDoS) که با سرازیر کردن ترافیک به یک سرور باعث از کار افتادن آن می‌شوند، در یک شبکه توزیع‌شده عملاً قدرت خود را از دست می‌دهند، زیرا هدفی متمرکز برای حمله وجود ندارد.

رویارویی با واقعیت: آیا «کاملاً» غیرمتمرکز ممکن است؟

با وجود تمام این مزایا، پاسخ به این سوال که آیا اینترنت می‌تواند “کاملاً” غیرمتمرکز شود، از نظر فنی با چالش‌های عظیمی روبروست.

اولین چالش سرعت و تاخیر (Latency) است. وقتی اطلاعات باید از چندین گره مختلف عبور کند و رمزنگاری شود، سرعت به مراتب پایین‌تر از زمانی است که مستقیم از سرورهای بهینه‌شده گوگل دانلود می‌شود. چالش دوم مقیاس‌پذیری است. شبکه‌های بلاک‌چین نشان داده‌اند که در پردازش حجم عظیمی از تراکنش‌ها در ثانیه هنوز مشکل دارند. و در نهایت، هزینه ذخیره‌سازی است. نگهداری از پتابایت‌ها ویدیوی باکیفیت روی کامپیوترهای خانگی منطقی نیست.

بنابراین، از نگاه حرفه‌ای و مهندسی، آینده اینترنت به احتمال زیاد سیاه یا سفید نخواهد بود. ما به سمت یک آینده هیبریدی (ترکیبی) حرکت می‌کنیم. اطلاعات حساس، اسناد هویتی، قراردادها و پلتفرم‌های ارتباطی به سمت شبکه‌های کاملاً غیرمتمرکز و رمزنگاری‌شده خواهند رفت. اما برای استریم بازی‌های ویدیویی، رندر کردن گرافیک‌های سنگین یا پردازش هوش مصنوعی، همچنان به قدرت عظیم سرورهای متمرکز نیاز خواهیم داشت.

اینترنت آینده، اکوسیستمی خواهد بود که در آن کاربران حق انتخاب دارند: بین راحتی و سرعتِ سرویس‌های متمرکز، و امنیت، حریم خصوصی و آزادیِ شبکه‌های غیرمتمرکز. رویای اینترنت بدون ارباب شاید به طور صد در صد محقق نشود، اما مسیر حرکت به سمت آن، قدرتی که سال‌هاست از کاربران گرفته شده را به آن‌ها باز خواهد گرداند.

مهرانا عیسی‌پور
مهرانا عیسی‌پور

از سال ۱۳۹۶ به‌صورت حرفه‌ای در حوزه فناوری می‌نویسم و تمرکز اصلی‌ام بر سخت‌افزار، بازار دیجیتال و تحلیل محصولات مصرفی است. طی این سال‌ها تلاش کرده‌ام فراتر از معرفی صرف محصولات حرکت کنم و با رویکردی تحلیلی، روندهای بازار، استراتژی برندها و ارزش واقعی هر محصول برای کاربر ایرانی را بررسی کنم. علاقه‌م به تکنولوژی فقط به مشخصات فنی محدود نمی‌شود؛ برای من هر محصول، داستانی از تصمیم‌های مهندسی، رقابت تجاری و تجربه کاربری است. از پوشش اخبار و تحولات صنعت گرفته تا تدوین راهنمای خرید و تحلیل قیمت‌های روز بازار، سعی می‌کنم اطلاعات دقیق، به‌روز و کاربردی ارائه دهم تا مخاطب بتواند آگاهانه‌تر تصمیم بگیرد. باور دارم خبرنگاری تکنولوژی فقط انتقال خبر نیست؛ بلکه ترجمه دنیای پیچیده فناوری به زبانی شفاف، قابل فهم و قابل اعتماد برای مخاطب است.

دیدگاه‌ها و نظرات خود را بنویسید
نظرات ثبت شده (81 مورد)
  • greemade02

    یکی از بزرگ ترین مشکلات این سیستم اعتماده چطور بفهمیم یک نود معتبره که سرعت پایین نیاد ؟ ساختار بلاکچین؟ تاید گروهی افراد احراز هویت شده ؟ یا هر الگوریتمی که جلوی man in the middle رو بگیره

  • hoosssein

    درخواست اقدام قاطع قضائی علیه بنیان‌گذاران اینترنت پرو
    https://www.karzar.net/302601

  • HosseinLucky

    بدن دست مسئولین ما چنان متمرکز و طبقاتی اش می کنن ... اصلا اینترنت چی هست ؟!!!!!!!!!! ما که یادمون رفته

  • Rasin

    همونطور که انتهای مقاله اشاره شد، بنظرم ارتباطات کم حجم تر و طوری که فشار زیادی روی سخت افزار نیاره کم کم به سمت غیرمتمرکز شدن میره ولی در ابعاد بزرگتر مثل همین استریمینگ هنوز خیلییییی خیلیییی کار داره، مگه اینکه یه روز شما یه یخچالی بخری که توش RTX7090ti داشته باشه به 256 گیگ رم :))))

  • IDoNotHaveHopeAnyMore

    به حدی مطلب عالی بود که چند بار کامل از اول خوندمش تا بتونم در خواب به شبکه غیر متمرکز دسترسی داشته باشم.
    .
    فقط امیدوارم که روزی برسه به چشم و در بیداری، شبکه غیرمتمرکز را در زندگی روزمره استفاده کنم و هیچ شخصی نتونه دستکاریش کنه.
    .
    ممنون از مطلب عالی که گذاشتید

  • niiya_z

    خیلی خیلی خوب بود 🩵

  • Mahdyar2

    آینده وب احتمالاً یک طیف خواهد بود؛ مسیری که از وب فعلی (Web2) که کاملاً متمرکز است، به سمت وب ترکیبی (Hybrid Web) حرکت می‌کند که در آن، بخش‌هایی از خدمات و داده‌ها به صورت غیرمتمرکز مدیریت می‌شوند، در حالی که بخش‌های دیگر ممکن است همچنان ماهیت متمرکز خود را حفظ کنند.
    اینترنت کاملاً غیرمتمرکز (Web3 خالص) شاید در آینده‌ای بسیار دور و در صورت غلبه بر چالش‌های فنی و پذیرش گسترده، به وقوع بپیوندد، اما حرکت قوی به سمت غیرمتمرکزسازی، افزایش کنترل کاربران بر داده‌ها، استفاده از بلاکچین برای شفافیت و امنیت و ظهور اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps)، روندهای غیرقابل انکاری هستند که آینده وب را شکل خواهند داد،این گذار، دنیای دیجیتال را دگرگون خواهد کرد.

  • impetros

    واسه حقمون باید منتظر پیشرفت شرکت‌های آمریکایی باشیم

  • Fresh

    به نظرم ایجاد یه شبکه اینترنت غیر متمرکز کشوری کاملا ممکن هست، تنها مسئله اینه که مردم باید دغدغه دسترسی آزاد به اطلاعات رو داشته باشند.
    پیشنهاد میکنم راجب Guifi net اسپانیا بخونید. یه پروژه mesh network که توسط مردم ساخته شده و شامل ده ها هزار node میشه.
    تصور کنید میلیون ها node که کل ایران رو پوشش میدن. همچین پروژه ای تاریخی میشه.

  • amirHm1380

    مقاله خیلی خوبی بود
    اما متاسفانه تا به غیرمتمرکز در ایران بهش برسیم تقریبا ۱۰سال باید صبر کنیم که با این شرایط بعیده انقدری اقتصاد دیجیتال تاب‌آوری داشته باشه
    راهکار نهایی واسه رهایی از قطعی یا سانسور اینترنت همان اینترنت های ماهواره‌ای استارلیک و جدیدا که آمازون قراره وارد این مسیر شه
    تحمل یک سال فیلترنت و بعد لینک شدن به ماهواره بهترین مسیر برای ایران‌ه

  • Man_Oghdeyiam_Kesaafat

    امیدوارم آینده تکنولوژی و اینترنت بجایی برسه که افسارش دست آدمایی مثه مسئولین اینجا نیوفته که هی زرت و زرت همه چی رو قطع کنن (:

  • MadMan1999

    خانوم عیسی پور تو این چند روز واقعا لذت بردم از مطالبی که از اینترنت نوشتین؛ ایکاش درباره تاریخ قطع اینترنت تو دنیا هم بنویسید. می‌خوام بدونم کدوم کشورها مثل اینجا اینترنت قطع می‌شده و رکورد طولانی‌ترین قطع برای کجاست؛ یا مثلا آیا واقعا چین اینترنت کاملا ملی داره؟؟ اون چند ساعتی که تو آمریکا و اروپا اینترنت از کار افتاد داستانش چی بود و...

    • مهرانا عیسی‌پور

      ممنون از شما و نظرتون. سعی می‌کنم در همین روزها مطلبی دراین‌باره آماده کنم. 💙

  • HiToDark

    لطفا مطالب پزشکی بیشتر منتشر کنید علاوه بر تکنولوژی ممنون

  • Pouria_D_U_H

    دوستان یک سوال من یک کاری کردم تو گوشیم که با شکست مواجه شد و الان این نوتیف روی گوشیم هست سامسونگ هست A certificate authority is installed on this device. Your secure network traffic may be monitored or modified چجوری خاموش کنم یعنی امنش کنم بی زحمت جواب بدین از نگرانی حالم بد شد

    • my_digiato

      تو قسمت سرچِ تنظیماتِ گوشیت بنویس certificate
      چنتا گزینه میاره ک یکی یکی نگاه کن ببین کدومه
      (واسه من اینجور بود، سامسونگ) مسیرش :
      setting, biometrics and security, other security settings
      و زیر مجموعه : credential storage

      • Pouria_D_U_H

        تشکر از کمکت پیدا شد بلاخره

    • Danix

      برو تنظیمات لیسانس ها و از اونجا پاک کن به ترتیب زیر برو
      Security and Privacy<More Security Settings
      <View security certificates< User(bottom nav)
      بعد حذف کن

      • Pouria_D_U_H

        مرسی از کجکت ولی رفتم نبود همچین چیزی که اخرش گفتی
        اینا توی حروف u.b بودن
        UniTrust
        UCA Extended Validation
        UniTrust UCA Global
        Unizeto Technologies
        Certum Trusted Network
        Unizeto Technologies
        Baltimore
        Baltimore Cyber Trust Root
        BEIJING CERTIFICATE AUTHORIT
        BJCA Global Ro
        BEIJING CERTIFICATE AUTHOR
        BJCA Global Ro
        Buypass AS
        Buypass Class
        Buypass AS
        Buypass Class

        • Danix

          اسم اون نرم افزاری که براش نصب کردی رو سرچ کن یا اینکه اون CA که نصب کردی رو ببین. آخه الان یه بار دیگه هم چک کردم تو بخش View security certificates اون پایین یدونه قسمت User هست اونایی که تو نصب کردی رو نشون میده

  • telexint

    با توجه به اینکه معنی Internet برگرفته از عبارت Inter-network یعنی اتصال بین شبکه ها. و این شبکه ها مجموعی از میلیون ها گره شامل (دیتا سنتر ها، دیتابیس ها، دیوایس های مخابراتی، پروتکل های مختلف و ...) میباشد.
    شبکه های Blockchain به عنوان لایه ای که از تمام مولفه های Internet استفاده می‌کنه و چه بسا می‌تونه به عنوان همان مولفه های زیرساخت Internet ادغام بشه.
    و تکنولوژی WEB که از بنیادی ترین سرویس اجرا شده بر روی Internet هست.
    تمام این موارد به صورت وابستگی یکی به دیگری مسأله رو حل میکنن هر چند هر کدوم میتونن ماژولار باشن یا نباشن.
    و در نهایت پیچیدگی به حدی میرسه که همه چی با هم ادغام میشه به عبارتی الان هم WEB هم متمرکز هست و هم غیر متمرکز.

  • Shaco_Jg

    متاسفانه با اینترنت غیر متمرکز فاصله زیادی داریم، بهترین راه استفاده از راه حل های Encryption at the Edge و ... در همین بستر داغون اینترانت هستش.

  • PTM-ART-CENTER

    پسر اگه یه روزی وب تری web3 بیاد تو ایران به تنهایی یه شهر سای فای میسازم طی ۵-۶ ماه همشم سه بعدی میکنم میرم توش بیرون نمیام دیگه میمونم تو دنیایی که خودم ساختم تا تموم شم کلا . دنیایی که مثلا اینترنت قطع نباشه توش؛ حداقل به جای اخبار جنگ و کی اینترنت وصل میشود 😐 دوتا سفینه ای چیزی بره بیاد درحالی که دارم از لوک جدیدم رو نمایی میکنم تو سیف زون . دوسه تا بوتیک سای مریض لانچ میکنم مممم 🤌🤌🤌

  • Mano_bebar_America

    دوست داشتم!!! دوست دارم بیشتر درمورد این مطالب بخونم و یاد بگیرم. درمورد جزئیات فنیشون حتی. شما که دسترسی دارین لطفا این خواسته من رو برآورده کنید شاید با آگاهی از جزئیات فنی شبکه مش و پروتکل هایی که اشاره کردین یه مخترع و استارتاپ از دل مخاطبان دیجیاتو ظهور کنه

    • dush_amir

      برو git. ir
      اونجا کلی کتاب محانی هست. بعضاً از (خدا بیامرز) زی لایبرری هم‌ بهتره.

    • Ferrari

      اگر فیلتر در سطح ISP (ارائه‌دهنده اینترنت) یا لایه‌های پایین‌تر شبکه باشه اسکریپت‌نویسی سمت کلاینت (یعنی کامپیوتر خودم) معمولاً تاثیری نداره مگر اینکه از تکنیک‌های پیچیده‌ای مثل Tunneling استفاده کنی که خودش نیاز به سرور واسط داره
      توی فایت 12 روزه این روش ممکن بود و انجامش دادیم اما به کندی اونم با پاورشل که اتصال به سرور باهاش انجام می‌دادیم
      فایت بعدی که فکر کنم 20 روز نت قطع بود این تکنیک رو توسعه دهندگان دیگه رو وب پیادش کردن مثل ایزی پینگ که جلوی اینم گرفتن حالا خرید سرور هم جواب نیست
      تنها راه حل استفاده از سیم کارت هاییه که به اینترنت وصلن اونها الان تنها واسطه‌ی برای اتصالن خلاصه توی محدودیت بهترین دانش هم داشته باشی کارساز نیست

  • SargardaniBadbakht

    دوستان بنظرتون وقتشه که مفهوم اینترنت رو کلا فراموش کنم؟
    چون با این وضعی که داره پیش می‌ره من فکر کنم حتی اگر هم نخوام از یاد ببرم اینترنت رو

    • freephoenix

      اگه تونستی آب و برق و اکسیژن رو فراموش کنی، اینترنت رو هم فراموش می‌کنی.

    • Mahdi153i2o

      هیچوقت نمی تونم زندگی بدون اینترنت رو از یا ببرم بحث بحث ارادس که کدوم طرف زودتر بی خیال بشه

    • Behnam66

      این جاست که شاعر میگه فراموشم نمیشه براش میمیرم همیشه👌😂😂😂

  • fxio

    مراحل کانکت شدن به اینترنت به زودی :
    2.1 خان اول: نبرد رخش با شیر (در واقع به کمک رخش)
    2.2 خان دوم: گذر از بیابان سخت
    2.3 خان سوم: نبرد با اژدها (به کمک رخش)
    2.4 خان چهارم: کشتن جادوگر
    2.5 خان پنجم: جنگ با اولاد مرزبان
    2.6 خان ششم: جنگ با ارژنگ دیو
    2.7 خان هفتم: جنگ با دیو سپید

    • CaptainTaha6

      خان هشتم: فرار از ایران

    • Ramanos

      چه حوصله ای داری اینا رو نوشتی

      • مهدی اصلانی

        تو چقد حوصله داری که

        • mokeiboi

          تو حوصله

      • Roja

        هفت خان رستمه،بلد بودی؟دستش دردنکنه نوشت .یکی شاید ندونه میخونه ویاد میگیره

      • fxio

        Ctl + c, ctl + v

نمایش نظرات بیشتر
مطالب پیشنهادی