نگاهی بر دلایل شکست گوگل پلاس؛ داستان تلاشی گران بها و ناموفق برای سرنگونی فیسبوک

«یا به سراغ توسعه یک شبکه اجتماعی بروید یا ریسک بر فنا رفتن همه چیز را به جان بخرید.»

این همان ایده ای بود که ویک گاندوترا (Vic Gundotra)، با آن به سراغ مدیران ارشد گوگل رفت و آنها را به ساخت یک شبکه اجتماعی ترغیب نمود.

در آن زمان تازه لری پیج از پشت نقاب ها خارج گشته و عنوان مدیر عاملی را دوباره از آن خود کرده بود و به دنبال راهی هم می گشت تا نامش را دوباره بر سر زبان ها اندازد. اندروید اگرچه حاصل زحمات او به شمار می رفت اما در آن زمان، اریک اشمیت بر تخت سلطنت تکیه زده بود. حال «گاندوترا» به خوبی درک کرده بود که چگونه می تواند احساسات لری تازه به قدرت رسیده را قلقلک داده و او را ترغیب به راه اندازی یک شبکه اجتماعی نماید.

یکی از مدیران سابق گوگل [که نامش فاش نشده] می گوید: «ویک همانند یک پشه دم گوش لری وز وز می کرد که "فیسبوک می خواهد ما را بکشد! فیسبوک می خواهد ما را بکشد!". من باور دارم این ویک بود که لری را متقاعد به توسعه یک شبکه اجتماعی با این وسعت کرد و اینچنین بود که گوگل + متولد شد.»

در سال ۲۰۱۰، گوگل آنقدرها تنومند شده بود که به نظر نمی رسید کسی یا شرکتی حتی اگر بخواهد، بتواند آسیبی بر پیکره‌ی قدرتمندش وارد کند. این شرکت در آن زمان مدت ها بود که بر جستجوی اینترنتی چیره شده و همچنین به وسیله‌ی اندروید، در بازار تلفن های هوشمند در حال درخششی بود که حتی داشت اپل را هم کور می کرد؛ پنداری اندی رابین و لری پیج یک بمب هسته ای منفجر کرده بودند که نور سفید ناشی از آن اجازه دیدن به دیگران نمی داد.

از سوی دیگر لری نقشه‌ی همه جهان را هم ترسیم نموده و آن را با Maps در اختیار کاربران سراسر جهان قرار داده بود. اسکن میلیون ها کتاب را نیز به دست علاقه رسانده و تازه از پروژه خودروهای بدون راننده پرده برداشته بود. شوخی که نیست؛ گوگل است. بیدی هم نیست که بخواهد با باد فیسبوک بر خودش بلرزد.

با همه‌ی این موفقیت ها اما، این شرکت بزرگ و یکی از قهرمانان بلامنازع دنیای تکنولوژی، هیچگاه نتوانست سر از کار شبکه های اجتماعی درآورد. به لیست شکست های گوگل در این زمینه توجه کنید: «اورکات» یکی از اولین شبکه های اجتماعی است که در سال ۲۰۰۴ و مدتی پیش از فیسبوک راه اندازی شد اما سپس به راحتی کنار گذاشته شد. سپس نوبت به Reader رسید که یک خبرخوان به شمار می رفت و در سال ۲۰۰۵ چشم بر این جهان گشود و در سال ۲۰۱۳ (با وجود محبوبیت اش) از این دنیا رفت. سپس Wave از راه رسید که بیشتر شبیه به یک پلتفرم ارتباطی ساده بود و در نهایت Buzz که در سال ۲۰۱۰ توسعه یافت و خود را پشت جی‌میل پنهان می کرد و البته مشکلات امنیتی فراوانی نیز داشت.

در حالی که گوگل در زمینه شبکه های اجتماعی تلوتلو خوران جلو می رفت و هر از چند گاهی هم تعادلش را از دست می داد و با سر به دیوار کوبیده می شد، فیسبوک تمام تلاشش را برای رشد خود می کرد؛ در سال ۲۰۱۰ ارزش این شبکه اجتماعی به ۱۴ میلیارد دلار رسید و تعداد کاربرانش نیز به ۵۰۰ میلیون نفر. حسابش را بکنید؛ ۵۰۰ میلیون نفر! همه شان هم واقعی، با اسامی واقعی، تصاویر واقعی، تاریخ های تولد واقعی.

گوگل اما بزرگتر از این حرف ها بود؛ ارزشش در آن زمان به ۲۰۰ میلیارد دلار می رسید اما خب، از فقدان همین داده های «واقعی» به شدت رنج می برد. بدتر آنکه فیسبوک به شکل ناجوانمردانه ای کارمندان برتر گوگل را شکار می کرد و آنها را به استخدام خود در می آورد.

«پال آدامز» شخصی که پیش از این در تیم توسعه تجربه کاربری گوگل پلاس کار می کرده و ایده حلقه ها (Circles) را هم داده، می گوید: «از Google Buzz به بعد، دیگر کمی نا امید شده بودیم. همه پیش خود می گفتیم چگونه توانسته ایم تا این حد مرتکب اشتباه شویم و حالا باید چه کنیم؟ فیسبوک همچنان یک تهدید بزرگ است.»

پال آدامز البته مدتی بعد از تجربه‌ی ناموفق گوگل پلاس، به کار در فیسبوک مشغول شد. با دیجیاتو همراه باشید.

خیزش و سقوط گوگل پلاس

اگرچه رقابت گوگل با فیسبوک با فریادی بسیار رسا آغاز شد اما اکنون به نظر می رسد که غول جستجو در حال طرد کردن همین محصول خود است.

هفته گذشته، این شرکت بزرگ پس از گذشت چهار سال و یک ماه از رونمایی گوگل پلاس، اعلام نمود که دیگر کاربران برای استفاده از سرویس های دیگر این شرکت، ملزم به داشتن یک اکانت پلاس نخواهند بود؛ برای مثال اکنون می توانید بدون در دست داشتن گواهی یک حساب کاربری در شبکه اجتماعی یاد شده، در یوتوب ثبت نام کرده و از آن استفاده کنید.

گوگل پیش از این کاربران را «مجبور» می کرد تا از پلتفرم شبکه اجتماعی اش استفاده کنند اما اکنون، همین اقدام اخیر بیانگر این موضوع است که شرکت مورد بحث در نهایت به اشتباهات خود در مسیر توسعه گوگل پلاس پی برده است.

گوگل همچنین در ماه های گذشته سرویس های اندکی محبوب تر خود را از بدنه‌ی گوگل پلاس جدا کرد؛ سرویس هایی نظیر Photos یا Hangouts اکنون به شکل مستقل به ایفای نقش می پردازند.

این شرکت همچنان امیدوار است که می تواند توسط هسته‌ی اصلی گوگل پلاس، علاقه کاربران زیادی را برانگیزد. مشکل اینجاست که پلاس، در آن زمان با آرمان های بزرگی از راه رسید اما نتوانست هدفی برای استفاده به کاربران نشان دهد؛ اکنون ولی گوگل تلاش می کند تا هدف استفاده را به کاربران نشان دهد اما دیگر خبری از آن شور و شوق روزهای اول نیست و کاربری وجود ندارد. گوگل اگرچه قدرت خود را یکجا کرد تا بتواند برای آخرین بار در بازی شبکه های اجتماعی پیروز شود اما باز هم از یک استارتاپ جوان اما زیرک، شکست خورد.

مشکل اصلی از جایی آغاز شد که گوگل، هیچ برنامه ای برای متمایز کردن پلاس از فیسبوک در سر نداشت و صرفا به آغاز به کار این شبکه اجتماعی فکر می کرد. در این میان مدیران این شرکت بزرگ تصور می کردند جذابیت های قبلیشان می تواند به راحتی حلقه های کاربران را نیز پر کند.

مرگ تدریجی گوگل پلاس این درس را به ما می آموزد که یک شرکت بزرگ در دنیای تکنولوژی هم، زمانی که احساس خطر کند، دیگر نمی تواند نوآوری به خرج دهد. پلاس البته خلاقیت هایی هم به خرج داد و سرویس هایی را به گوگل اضافه کرد اما هسته اصلی اش به عنوان یک شبکه اجتماعی، خلاق نبود و نمی توانست با رقبای آن زمانش دست و پنجه نرم کند.

فیسبوک اکنون بالغ تر از هر زمان دیگری شده و ۱.۴ میلیارد کاربر دارد؛ در حالی که ارزش این کمپانی نیز بیشتر از نصف ارزش گوگل شده است. نباید فراموش کرد که بزرگ ترین شبکه اجتماعی جهان هنوز هم کارمندان گوگل را به سرقت می برد و همه اینها در زمانه ای اتفاق می افتند که سهم فیسبوک و توئیتر از نمایش محتوای دیجیتالی بیش از هر زمان دیگری شده.

«پانیت سونی» یکی از مدیران پروژه سابق گوگل که قبلا در پلاس مشغول به کار بوده می گوید: «گوگل با شبکه اجتماعی پلاس تلاش می کرد تا یک هویت یکپارچه برای کاربرانش تعریف کند تا همزمان از شبکه اجتماعی و سرویس هایش استفاده کنند.»

وی اضافه می کند: «گوگل به خوبی می داند شما که هستید. این شرکت نتوانست به کاربران مکانی بهتر برای مصرف داده ها نشان دهد و این همان نقطه ایست که فیسبوک در آن پیشتاز است.» او نیز اندکی بعد به Flipkart پیوست.

«کنت واکر» یکی از مشاوران عمومی گوگل است که در اخیرا در یک دیدار با مدیران ارشد این کمپانی در آلمان گفته: «پلاس در میان یکی از دردآورترین محصولات ناموفق گوگل قرار گرفته.»

۱۰۰ روز تا تاریخ نهایی

در دنیای تکنولوژی برای عرضه یک محصول یا سرویس بزرگ، یک دستورالعمل وجود دارد که گوگل نیز به خوبی از آن پیروی کرد. پروژه پلاس یک نام کد داشت که «دریای زمرد یا Emerald Sea» بود. یک چهارچوب زمانی مصنوعی تا زمان عرضه (۱۰۰ روز تا زمان عرضه!) و البته یک ساختمان پر رمز و راز که کسی حق ورود به آن را نداشته باشد و البته بیانیه های خبری فراوان، در زمانی که این محصول از راه رسید.

ویک گاندوترا در مصاحبه خود در سال ۲۰۱۱ با مجله Wired و پیش از رونمایی از گوگل پلاس گفت: «ما می خواهیم گوگل را تبدیل به یک شبکه اجتماعی بزرگ در مقیاسی گسترده کنیم که تا کنون رخ نداده است. این پروژه منابع انسانی بسیار زیادی را به خود اختصاص داده.»

یکی از کارمندان سابق گوگل پلاس می گوید: «دیوانگی مطلق بود؛ بهترین راه برای مورد توجه ویک قرار گرفتن این بود که سرعت بالایی داشته باشید. به نظر من، وی باید بیشتر روی استراتژی های خود فکر کند.»

گوگل، پلاس را بیش از اندازه جدی گرفته بود به شکلی که نسل قبلی شبکه اجتماعی این شرکت به نام Buzz کلا ۱۲ کارمند داشت اما تعداد کارمندانی که بر روی پلاس کار می کردند به ۱۰۰۰ عدد و بیشتر می رسید.

این کارمندان و مهندسان البته از بخش های دیگر این شرکت تامین می شدند و روزی نبود که کارمندان بخش های مختلف نگویند: «مهندسان ما کجا رفته اند؟»

گوگل سیستم ویدیوکنفرانس عالی خود که پیشتر توسعه داده بود را دور ریخت و کارمندان را نیز مجبور نمود تا از ویژگی ویدیو چت Google+ Hangouts استفاده کنند. از سوی دیگر پاداش های کارمندان ارتباط مستقیمی با موفقیت گوگل پلاس پیدا کرده بود.

محصول نهایی، در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۱ از راه رسید و ویژگی های چشم گیری نیز داشت. قابلیت هایی نظیر حلقه ها، برای گروه بندی آشنایان، خانواده، دوستان و اینکه بتوانید تصمیم بگیرید کدام محتوا را با چه گروهی به اشتراک بگذارید. Hangouts نیز آمده بود تا مسئولیت ویدیو چت های گروهی را بر عهده بگیرد و از طرف دیگر نیز Photos، دارای قابلیت های مناسبی برای ویرایش تصاویر بود. با این حال و با داشتن برخی برتری ها نسبت به فیسبوک، اهالی رسانه، کاربران و حتی برخی از خود کارمندان گوگل به این نتیجه رسیدند که پلاس بیش از اندازه به فیسبوک شباهت پیدا کرده. از طرفی گویی با چاشنی توئیتر هم مزین شده بود تا طعم لذیذتری به خود گیرد.

یکی از کارمندان سابق تیم پلاس می گوید: «زمانی که گوگل پلاس در دسترس قرار گرفت همه گفتند: "خب، این که شبیه فیسبوک است، این همه سر و صدا برای چه بود؟ پلاس در نهایت یک شبکه اجتماعیست."»

این در حالی است که یکی از مدیران سابق این بخش باور دارد: «همه آن ویژگی هایی که توسعه داده بودیم به چشم کاربران نیامد و در نهایت محکوم شدیم که فیسبوک را کپی کرده ایم و سرویس توسعه یافته نیز کاملا معمولی است.»

ولش کنید؛ جواب نمی دهد

در حال حاضر همه مطلع هستند که گوگل پلاس یکی از پرهزینه ترین تلاش های گوگل بوده که البته موفقیتی نیز حاصل ننموده. اما بسیاری از افرادی که در ابتدای کار در تیم توسعه پلاس مشغول بوده اند اذعان می کنند که در همان روزهای اول نیز مشخص بود که این شبکه اجتماعی برای جذب کاربر در حال دست و پا زدن است.

یکی از کارمندان پیشین توسعه این بخش می گوید:‌ «گوگل، استفاده های زیادی دارد و کاربران برخی از سرویس هایش نیز از یک میلیارد رد می شوند. حال این شبکه اجتماعی به خوبی توانسته بود کاربران را مجبور به حضور کند اما خب، هیچ کس نوشته یا مطلب یا تصویری ارسال نمی کرد. بیشتر این افراد حتی برای بار دوم به پلاس سر نمی زدند. در همان ۶ ماه اول متوجه شده بودیم که با یک تجربه ناموفق طرف هستیم.»

برخی از کارمندان، مشکل را از تیم مدیریتی پلاس می بینند و فکر می کنند علت روی دادن چنین اتفاقی نیز آن بوده که این تیم، پیروز شدن بر فیسبوک را تنها گزینه موجود در برابر خود دیده اند و به هر قیمتی نیز تلاش کرده اند به هدفشان برسند.

همان کارمند می افزاید: «تیم مدیریتی باور داشت کار درست پیش می رود و ما صرفا به یک ایده ی کوچک و متمایز کننده نیاز داریم تا به موفقیتی بزرگ برسیم. در واقع مدیر ارشد این پروژه تصور می کرد در چند قدمی موفقیتی بزرگ قرار دارد.»

حال که تحلیلگران به گذشته نگاه می کنند، می گویند که قابلیت های بسیار زیادی در آن زمان وجود داشته که می توانسته برگ برنده ی گوگل پلاس باشد. برای مثال، در آن زمان فیسبوک هنوز حضور پر رنگی در تلفن های همراه نداشت در حالی که اندروید، متعلق به گوگل بود و می توانست با تمرکز بر این بخش، موفقیت های بزرگی را کسب کند. اکنون که به نوع بصیرت ویک گاندوترا نگاه می کنیم، می توانیم بگوییم که او صرفا تلاش می کرد فیسبوک را در بازی فیسبوکانه شکست دهد.

پال آدامز می گوید: «فیسبوک روی جامعه و مردم تاثیر گذاشته بود. فرض کنید یک رستوران وجود دارد که غذاهایش نیز عالی هستند و موسیقی زنده را نیز می توانید در آن گوش کنید. افراد زیادی نیز به این رستوران رفت و آمد می کنند. حال مدتی بعد در کنار این مکان، رستوران دیگری ساخته می شود. خب، کدام مشتری دلش می خواهد رستوران اول را که حال به آن و نوازنده هایش عادت کرده را رها کند؟ مردم به یک فیسبوک دیگر نیازی نداشتند.»

Chris Wetherell، موسس «گوگل ریدر» که یکی از تلاش های سابق گوگل در زمینه شبکه های اجتماعی محسوب می شود اما، دیدگاه عمیق تری دارد: «ماجرا ربطی به شباهت های گوگل پلاس به فیسبوک و یا توئیتر ندارد. گوگل شانس نیاورد؛ این سرویس با تمام لیاقت هایش، در زمان نامناسب و به دست کمپانی نامناسبی توسعه یافت.»

از بین بردن [سازماندهی مجدد] گوگل پلاس

در ابتدای سال ۲۰۱۴، کمتر از سه سال بعد از رونمایی بزرگ گوگل از پلاس، تیم توسعه دهنده از ساختمان مجللی که در آن سکونت داشت بیرون رانده شد و به مجموعه ای دور تر از «لری پیج» انتقال یافت.

گاندوترا نیز در آوریل همان سال خبر رهسپاری خودش از گوگل را اعلام کرد؛ البته این اعلامیه مشخصا باید در گوگل پلاس منتشر می شد. او نوشت که می رود تا «سفری تازه» را آغاز کند و از اینکه در مدت ۸ سال، در کنار خانواده گوگل بوده، بسیار خرسند است.

اگرچه اینچنین به نظر می رسید که گاندوترا صرفا ریاست شبکه اجتماعی گوگل را بر عهده دارد اما افرادی که با او کار کرده اند ادعا می کنند که وی، همواره در سایر بخش ها نیز دخالت کرده و با نظراتش، دیگران را تحت فشار گذاشته است. صرفا نزدیکی گاندوترا به لری پیج بود که اجازه نمی داد فریاد کسی در آید اما در هر صورت پس از رواج یافتن عبارت «شهر ارواح» در مورد گوگل پلاس، این نزدیکی نیز رو به سیاهی رفت.

حال اندکی بیش از یک سال می شود که ویک گاندوترا از گوگل مهاجرت کرده اما هنوز این «سفر جدید» آغاز نگشته. نزدیکان به او می گویند که وی هنوز در حال مسافرت و استراحت است.

پس از رفتن گاندوترا، David Besbris که پیشتر در تاسیس گوگل پلاس همکاری کرده بود جای او را گرفت و گفت: «گوگل به این شبکه اجتماعی، تا همیشه متعهد خواهد ماند.» شش ماه پس از سر دادن چنین شعاری، او نیز مجبور شد جایش را به برادلی هورویتز بدهد؛ شخصی که از مدیران با سابقه گوگل به شمار می رود.

نزدیک به دو هفته پیش، برادلی هورویتز در وبلاگ گوگل می نویسد: «من به این نتیجه رسیده ام که زمان رسیدن به یک "محور" رسیده است. گوگل پلاس اکنون می تواند بر آنچه تمرکز کند که همواره عالی انجامش داده. این شبکه اجتماعی قادر است در سراسر جهان در دسترس میلیون ها کاربر قرار گیرد تا علایق خود را با هم به اشتراک بگذارند. بخش هایی از گوگل پلاس که پیروی این هدف نیستند از این شبکه اجتماعی جدا شده اند و یا به زودی جدا خواهند شد.»

ترجمه: گوگل پلاس می خواهد دست از فیسبوک بودن بردارد و بیشتر به Pinterest شباهت پیدا کند. در همین حین، شرکت ساکن مانتین ویو تلاش می کند تا بخش هایی که از پلاس جدا شده اند (برای مثال Photos) را تقویت کند. می توان گفت که سرویس Photos در این اواخر توانسته توجهات بسیاری را به خود جلب کند.

برایان بلاو، یکی از تحلیلگران موسسه گارتنر باور دارد: «فکر نمی کنم داشتن یک شبکه اجتماعی خالص و نوآورانه در نقطه زمانی فعلی چندان برای گوگل مهم باشد. این شرکت اکنون می خواهد تا در زمینه شبکه های اجتماعی حضور داشته باشد و رابطه اش را با چنین سرویسی حفظ کند.»