اینترنت طبقاتی؛ آزمونی اخلاقی برای نهادهای صنفی

از آغاز روزهای تاریک قطع اینترنت تا امروز، ما در دیجیاتو لحظه‌ای از رصد، تحلیل و بازتاب تبعات این بحران دست نکشیده‌ایم. در این مدت، تا آنجا که در توان‌مان بوده‌ است، تلاش کردیم برای انعکاس صدای کارشناسان، فعالان و دلسوزانی که نگران آینده هستند، تریبونی فراهم کنیم. ما به تفصیل از زیان‌های کمرشکن کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال نوشته‌ایم، اما در کنار آن، از آثار مخرب روانی و اجتماعی، ضربه به روان کاربران اینترنت و نیروی انسانی، اختلال در آموزش و تحصیل و انزوای نخبگان نیز غافل نبودیم.

لازم است اینجا خط‌کشیِ شفافی انجام دهم: اگر از ویرانی اقتصاد دیجیتال می‌گوییم و اگر با زبان آمار و ارقام، عمق فاجعه را ترسیم می‌کنیم، هدف‌مان صرفاً ارائه تصویری ملموس و عینی از گستردگی آسیب‌هاست. این اعداد و روایت‌ها ابزاری هستند برای بیدار کردن وجدان‌های خفته و نشان دادن واقعیت (اگر گوش شنوایی برای آن باشد) نه بهانه‌ای برای توجیه امتیازهای ویژه. دفاع ما از اکوسیستم نوآوری، صرفاً نگاه و هشدار درباره یکی از جنبه‌های آسیب‌زای این تصمیم است و به هیچ عنوان به معنای پذیرش، تأیید یا طرفداری از اشکال مختلف «اینترنت طبقاتی» نیست.

ما در دیجیاتو همچنان بر این اصل بنیادین پافشاری می‌کنیم که اینترنت یک حق اساسی بشری است؛ حقی که مثل هوا برای تنفس، متعلق به همه انسان‌هاست و نمی‌توان آن را سلب کرد، سهمیه‌بندی کرد یا به کالایی لوکس یا امتیاز تقلیلش داد. ما بر این عقیده پا می‌فشاریم و سر سوزنی از آن کوتاه نمی‌آییم.

با صراحت اعلام می‌کنیم که حرکت به سوی اینترنت طبقاتی، با هر نام و بهانه‌ای، مسیری خطرناک، غیراخلاقی و بازگشت‌ناپذیر است. هشدارهای مکرر ما درباره عادی‌سازی عناوینی فریبنده نظیر «اینترنت خبرنگاری»، «اینترنت کسب‌وکار»، «اینترنت اساتید» یا «اینترنت اضطراری»، ریشه در همین نگرانی دارد. این برچسب‌ها، جاده‌صاف‌کنِ موافقان محدودسازی هستند تا حق اساسی و همگانی مردم را زیر چکمه‌های تبعیض کنند.

روی سخن‌مان امروز مشخصاً با نهادهای صنفی، به‌ویژه سازمان نظام صنفی رایانه‌ای و اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی است که دنبال سفید کردن آی‌پی اعضای‌شان هستند و البته تعدادی از کسب‌وکارها که به هر دری می‌زنند تا چند بایت پهنای باند بین‌الملل گدایی کنند و کسب‌وکارشان را در موقعیتی تبعیض‌آمیز حفظ نه، که تقویت کنند: به شما پیشنهاد می‌کنیم و زنهار می‌دهیم که این مسیر خطرناک را به سمت ناکجاآباد نروید. وسوسه برخورداری از این امتیاز را در دل‌تان بکشید.

توجیه نهادهای صنفی برای گردن‌ کج کردن پیش مسئولان و گرفتن امتیاز اینترنت ویژه برای اعضا، این است که «نهاد صنفی باید منافع اعضایش را تامین کند.» اما آنها فراموش می‌کنند که پیش از آنکه نماینده صنف باشند، انسانی ایرانی هستند که قاعدتاً اصولی اخلاقی برای حیات خود دارد. قربانی کردن اصول کلی انسانی و حقوق شهروندی برای هدفی حقیر مثل «سودآور نگه داشتن کسب‌وکار در کوتاه‌مدت» در شرایط کنونی عملی غیراخلاقی و توجیه‌ناپذیر است که عقل سلیم و وجدان بیدار آن را نمی‌پذیرد. استقبال از چنین تبعیضی، به این معناست که شما برای ایستادن در برابر سایر نابرابری‌های اخلاقی و اجتماعی در آینده، دیگر هیچ پایه منطقی و استدلالی نخواهید داشت. وقتی امروز برای منافع صنفی خود، استثنا قائل شدن را بپذیرید، فردا نمی‌توانید معترض باشید اگر گروهی دیگر برای منافع‌شان، حقوق شما را نادیده بگیرند و از امتیازی خاص برخوردار شوند. اگر این امتیاز را برای خود توجیه‌پذیر می‌دانید، منطقاً از این پس نباید به انحصار یا دست بازتر فلان شرکت خصولتی یا پر نفوذ اعتراضی داشته باشید؛ چون می‌توان گفت رقابت هم مانند اینترنت دیگر «حق شما نیست.» با پذیرش اینترنت طبقاتی، عملاً به حاکمیت این سیگنال را می‌دهید که می‌توانید حقوق اکثریت را سلب کنید، به شرطی که راه تنفسی برای گروهی باز بگذارید.

از نظر ما، این یک آزمون تاریخی برای نهادهای صنفی است؛ آزمونی که در آن باید بین «منافع بنگاه» و «شرافت و اخلاق انسانی»، یکی را انتخاب کنند. دیجیاتو به سهم خود، در کنار اینترنتِ آزاد، باز و «برای همه» خواهد ایستاد.