تابآوری در تاریکی؛ گفتوگو با یک رواندرمانگر درباره مدیریت افکار آسیبرسان و سلامت روان در بحران
گفتوگو با کارشناس مشاوره درباره راهکارهای عملی تابآوری، مدیریت اضطراب اخبار و کمک به آسیبدیدگان روانی در بحران
در روزهای ملتهب اعتراضات دیماه گذشته، قصد داشتم با یک کارشناس مشاوره درباره شیوههای مدیریت استرس در زمان قطعی اینترنت و سلامت روان در بحران صحبت کنم. اما پاسخ کوتاه او، گویای عمق فاجعه بود: «بیمارانی که در مسیر بهبودی بودند، با بازگشت علائم و عودِ اختلالاتشان مواجه شدهاند؛ این روزها حتی وقت سر خاراندن هم ندارم.»
جامعه ایران در ماههای اخیر، در معرض فشارهای روانی چندلایهای قرار داشته است. تجربه دو سایه جنگ در فاصله چند ماه، ناآرامیهای اجتماعی، و اخبار تلخ از دست رفتن جان هموطنان، آستانه تحمل روانی جامعه را به شدت کاهش داده است. روانشناسی، این قرارگیری مداوم در معرض بحران را عامل اصلی بروز استرس مزمن، سوگِ حلنشده و ترومای جمعی میداند.
در این میان، قطعی سراسری و ۳۴ روزه اینترنت، صرفاً یک محدودیت فناوری نیست؛ بلکه از منظر روانشناختی، به معنای مسدود شدن شریانهای ارتباطی و فروپاشی «شبکههای حمایتی» است که مهمترین ابزار انسان برای مقابله با بحران محسوب میشوند. ترکیب این انزوای دیجیتال با ابهام در چشمانداز آینده، پدیدهای به نام «درماندگی آموختهشده» (Learned Helplessness) را در بخشهای مهمی از جامعه، بهویژه جوانان، رقم زده است که نمود بارز آن، افزایش چشمگیر نشانههای افسردگی است.
این وضعیت نابسامان روانی را به وضوح میتوان در همین فضای مجازی محدود شده نیز مشاهده کرد. بخش نظرات زیر مطالب دیجیاتو این روزها پر است از کامنتهای نگرانکنندهای که بازتابدهنده اضطراب، خستگی و گاه ناامیدی مطلق است؛ تا جایی که برخی کاربران به صراحت از افکار آسیبرسان و رسیدن به پایان خط صحبت میکنند.
برای بررسی علمی این شرایط و یافتن راهکارهای عملیِ مبتنی بر رواندرمانی جهت کمک به خود و عزیزانمان، با «مهرناز صفی»، کارشناس ارشد مشاوره و رواندرمانگر، گفتوگو کردهایم.
احساس انزوا در نبود اینترنت
خواندن کامنتهای مردم زیر مطالب دیجیاتو در این روزها بسیار سخت و تلخ است. با گذشت ۳۴ روز از قطعی اینترنت و در شرایط جنگی، بسیاری از کاربران از افسردگی شدید و حتی افکار خودکشی صحبت میکنند. از نظر روانشناختی، ما دقیقاً در چه وضعیتی هستیم؟
احساس ناامیدی، خشم و اضطرابی که امروز در جامعه میبینیم، واکنش کاملاً طبیعی به یک وضعیتی به شدت غیرطبیعی است. ما در حال تجربه وضعیتی هستیم که در روانشناسی به آن «ترومای جمعی» (Collective Trauma) میگویند. یکی از اصلیترین مکانیسمهای دفاعی انسان برای مواجهه با بحران، ارتباط با دیگران و پناه بردن به جمع است. اما قطعی طولانیمدت اینترنت، این ابزار ارتباطی و حمایتی را از ما گرفته است. این مسئله باعث میشود افراد احساس «گیر افتادگی» (Entrapment) و انزوای شدیدی را تجربه کنند که عاملی برای تشدید افسردگی است.
اولین قدمها برای حفظ سلامت روان در بحران
برای افرادی که در این شرایط گرفتار شدهاند و به پایان دادن به زندگیشان فکر میکنند، چه توصیهای دارید؟ اولین قدمی که باید بردارند چیست؟
اولین حرف من به این افراد این است: «سکوت نکنید.» افکار آسیبرسان تنها در انزوا و تاریکیِ ذهن است که قدرت رشد پیدا میکنند. بنابراین اولین قدم، برقراری ارتباط کلامی با یک فرد امن است.
اگر به اینترنت دسترسی ندارید، از خطوط تلفن استفاده کنید. اورژانس اجتماعی (شماره ۱۲۳) یا صدای مشاور بهزیستی (شماره ۱۴۸۰) دقیقاً برای همین لحظات پیشبینی شدهاند. این خطوط کاملاً رایگان و محرمانه هستند و متخصصان آموزشدیده در آنجا، آماده شنیدن بدون قضاوت و کمک به شما برای عبور از این بحران لحظهای هستند.
خود افراد برای مدیریت این حجم از اضطرابِ اخبار جنگ و بلاتکلیفی، چه کارهای عملیای میتوانند انجام دهند؟
وقتی استرس بالا میرود، سیستم عصبی مغز در حالت هشدار یا «جنگ یا گریز» (Fight or Flight) قفل میشود. برای خاموش کردن این آژیر خطر در مغز و حفظ سلامت روان در بحران، باید از بدن کمک بگیریم. تکنیکهای تنفسی در اینجا بسیار کمککنندهاند.
تنفس ۴-۷-۸ (۴ ثانیه دم، ۷ ثانیه حبس نفس، ۸ ثانیه بازدم) سیستم عصبی پاراسمپاتیک (مسئول آرامشبخشی) را فعال میکند.
نکته دوم، گرفتن «رژیم اخبار» است. پیگیری لحظهبهلحظه اخبار و شایعات، روان شما را متلاشی میکند.
روزی یک یا نهایتاً دو بار اخبار را از منبعی معتبر چک کنید. در عوض، تمرکزتان را روی «دایره کنترل» خود بیاورید.
ما جنگ یا وصل شدن اینترنت را نمیتوانیم کنترل کنیم، اما کنترل خواب، تغذیه، مرتب کردن محیط اطراف و حفظ ارتباطات امیدبخش در دست خودمان است. انجام همین کارهای کوچک، «حس عاملیت» را به روان برمیگرداند و احساس درماندگی را کم میکند.
چطور به افراد آسیبدیده روانی کمک کنیم
نقش اطرافیان چیست؟ اگر ببینیم دوست یا عضو خانوادهمان به شدت منزوی شده یا از ناامیدی حرف میزند، چه واکنشی نشان دهیم؟
نزدیکان غالباً گمان میکنند نباید درباره این افکار تاریک با فرد آسیبدیده صحبت کنند تا مبادا او را تحریک کنند. اما روانشناسی ثابت کرده که پرسش مستقیم درباره افکار خودکشی، نهتنها خطرناک نیست، بلکه به فرد احساس «دیده شدن» و «درک شدن» میدهد. پس نترسید و مستقیماً با او صحبت کنید؛ اجازه دهید بار ذهنیاش را با شما تخلیه کند. اما یک نکته بسیار مهم:
هرگز نصیحت نکنید و از گفتن جملات کلیشهای مثل «همه چی درست میشود»، «به چیزهای مثبت فکر کن» یا «تو که مشکل مالی نداری» پرهیز کنید. این حرفها احساسات فرد را بیاعتبار میکند. بهترین کار این است که در صورت وجود افکار آسیبرسان و منفی، اطرافیان او را برای مراجعه سریع به روانپزشک یا رواندرمانگر تشویق کنند.
تاکید کردید نصیحت نکنیم. پس به عنوان یک دوست یا خانواده، چه میتوانیم بگوییم؟
پیشنهاد این است که صرفاً یک «شنونده فعال» باشید. مثلاً بگویید: «میبینم که چقدر شرایط برایت سخت است. حق داری خسته باشی، اما من کنار تو هستم و با هم از این روزهای سخت رد میشویم.» فقط حضور داشته باشید، احساساتش را تایید کنید و قضاوت نکنید.
جایگزینهای روابط انسانی در روزهای قطع اینترنت
در غیاب شبکههای اجتماعی، چه جایگزینی برای حفظ پیوندهای انسانی داریم؟
حالا که فضای مجازی قطع است، فرصت خوبی است تا به ریشههای تکاملی خود یعنی ارتباط در فضای حقیقی برگردیم. شبنشینیهای ساده، دیدارهای رو در رو در پارک یا خانه، و دور هم جمع شدن اعضای خانواده بسیار کمککننده است. سیستم عصبی انسان با بودن در جمعِ امن، احساس آرامش میکند. اگر امروز حال روحیتان کمی بهتر است، به دیدن کسی بروید که میدانید تنهاست. ما در این روزهای سخت میتوانیم و باید پناه یکدیگر باشیم و به هم امنیت روانی بدهیم.
و حرف و توصیه پایانی؟
میخواهم تاکید کنم که در کنار همه آنچه گفته شد، برای حفظ سلامت روان در بحران، انجام فعالیتهای فیزیکی ورزشی و کارهای عملی نیز، هم به صورت فردی و هم گروهی، بسیار کمک کننده است. از هرراهی که ممکن است باید هورمونهای شادیآور را به بدن و ذهنمان هدیه کنیم. انسان با توانمندیهای بالایی که دارد، میتواند در بحرانها راههای زیادی را کشف و یا خلق کند تا از گردنههای سخت بگذرد.
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.
سلام وقتتون بخیر. تیم دیجیاتو عزیز. من از زومیت فرار کردم اومدم اینجا، امیدوارم شما سنگر رو حفظ کنید و مثه بقیه بیخیال مون نشید...
میشه لطفا تک تاک رو پخش کنید یا بسازید. مرحمی بود روی دردامون لااقل
زومیت تا دسته کله شو کرده زیر برف داره در مورد خراب شدن عید پاکستانی ها پست میذاره. کامنت هارو هم چری پیک میکنن همه چی شسته رفته به نظر بیاد :))
دیشب تو خواب اون دایناسور کروم با قمه دنبالم بود
از خودم نگرانم بچه ها ...
کامنتت منو یاد توییتر انداخت. ممنون که روزای خوبو به یادم آوردی و لبخند روی لبم نشوندی.
اینکه همه چیز مربوط اینترنته خیلی حالبه برام بر فرض همین الان اینترنت وصل کاملا ازاد خب بعدش چی این همه خسارت جانی و مالی از هر طرفی وارد شد اونارو چیکار کنیم؟ برا اونا راهی هست این همه خسارت رو از کجا باید تامین بشه؟
چون اینترنت یه چیزیه که خیلی راحت میشه براش کاری کرد. الآن مثلاً برای گرونی نمیشه کار زیادی انجام داد و اکثر مردم اینو میفهمن. ولی قطع اینترنت منطقی نیست.
علاوهبراین، توی ایران سالهاست که ما، خصوصاً جوونترها، از اینترنت برای فرار از واقعیت زندگیمون توی ایران استفاده میکنیم و خودمون رو زنده نگه میداریم. حالا یهو این نوشدارو از ما گرفته شده و طبیعتاً داریم تلف میشیم.
خلاصه مطلب اینه غیر مستقیم داری میگی ماها معتاد به اینترنت شدیم و با این داریم خودمونو سرگرم میکنیم این درسته(خودمم همینم) پلی بعد از اسن اتفاقات که از هر سمتی داره اتفاق میوفته خیلی پیش پا افتادس اینکه بخوایم به اینترنت هی اشاره کنیم ( متوجهم که دیجیاتو رسانه اینترنتیه) الان که جنگه با هر نتیجه ایی اثار اقتصادی جالبی نداره به نظرم یکم بی انصافیه که همه دغدغه مردم بشه اینترنت
درست می گی. مشکلات خیلی وحشتناکتری در انتظارمونه. اقتصادی، اجتماعی و و و. اما خوب اکثر کسایی که دارن از بیاینترنتی گلایه میکنند در واقع نگران اقتصاد هستن. یا کار خودشون از بین رفته یا نگرانن که بیاینترنتی مشکلات اقتصادی که خواهیم داشت رو بهشدت افزایش میده.
از طرف دیگه هم همونطور که خودت گفتی دیجیاتو رسانه فناوریه. توی بیشتر رسانههای اقتصادی و غیره یا بخش نظرات نیست یا نظراتی که توش ملت نمیگن که همهچی آرومه، من چقدر خوشبختم رو تأیید نمیکنن. چون به نظرشون «سیاهنماییه».
حق منم یه کالاف موبایل بود سرگرمم میکرد یه اینستا الان واقعا دارم برای وصل شدن پاره میشم میخواستم یوتیوب رو شروع کنم بازم نت ملی شد من تنها دلخوشیم همین اینترنت بود من تنها کاری که میکردم این بود توی اینترنت یا کالاف موبایل میزدم یا اینستا میدیدم ما توی این کشور که آینده ای نداریم کاری نمیتونیم بکنیم دی ماه که میدونید چی شد من تنها دلیلی که براش پا میشدم از خواب اینترنت بود الان من تا ساعت 3 ظهر میخوابم الان دلخوشی ندارم دیگه تورو خدا همون اینترنت بی کیفیت قبل رو وصل کنید ولت ما گیمرا گناه داریم آنقدر ما رو اذیت میکنین این از وضعیت قیمت ها که یه سیستم شده آرزو بزور یه کنسول Xbox series s گرفتم که بتونم وارزون و فورتنایت بزنم به خدا ما گیمرا گناه داریم آنقدر دارین اذیت میکنین ما رو یه رادار گیم داشتم نت ملی 12 روزه اونم دی ماه قطع کردین الان رادار گیم نداریم که یه گیمی بزنیم من میخوام فقط نت رو وصل کنید اینترنت جهانی رو خیلی ها مثل من تنها دلخوشیونه خیلی ها از اینترنت پول در میارن به لطف شما مسئولین که یه شغل درستو حسابی نداریم یه اینترنت موند اونم قطع کردین ما الان چی کار کنیم 35 روزه اینترنت نیست دارم تلف میشم واقعا من فقط منتظرم نتا برگرده از این جهنم فقط برم هر جور شده دیگه نمیکشم ایران زندگی کنم همه دنبال AI ما دنبال وصل شدن به اینترنتیم. دم تیم دیجیاتو گرم که تا الان به ما کمک کردن
بیا من یه صندلی تیغدار میزارم زیرت بعدش دستت یه ابر کامپیوتر میدم میگم مسائل دنیارو حل کن. هر وقتم به صندلی اعتراض داشتی میگم عه همه مشکلت شده صندلی؟ این ی چیز بدیهیه، نمیری که. اصن فک کن رو پر قو نشستی. مشکلات دنیارو حل کن!
وقتی انسان رو یه کالا یا برده ببینی روانشناسیش واست اهمیتی داره؟ الان یعنی زمان برده داری اهمیت میدادن بردهه افسرده س یا چی؟ خب ما هم همونیم دیگه. الان برو یه دامداری بگو یکی از گاوات ناراحته که وقت شیر دوشی گردنشو با سیم میبندی ببین چی میگه..
هرجا که میتونید اینترنت بین الملل رو صدا بزنید، چیزی نیست که دربارش سکوت کنیم.
#اینترنت #اینترنت_آزاد #اینترنت_بین_الملل #اینترنت_را_وصل_کنید
متاسفانه بعد از این جنگ تازه متوجه میشیم که همین الان داریم روزای خوبی رو سپری میکنیم
سلام دوستان
درسته که اینروزا خیلی واقعا مزخرفه
ولی به نظرم بهتره به جای این که هی توی اخبار و فیک نیوز ها غلت بزنیم بهتره که کلا اینا رو کنار بذاریم و یکم فیلم خوب و کتاب خوب بخونیم . حتی الانم میشه از یه سری سایتا (فیلم تو مدیا مثلا) فیلم های خوبی دید یا کتاب نخونده یا نصفه خونده ای که داریم رو تموم کنیم
یا همچنین مهارت های جدیدی یاد بگیریم مثلا اشپزی کیک پختن و از این چیزا
چیزی باشه که نیازی به دنیای دیجیتال نباشه
وضعیتیه که هست دیگه چیکار میتونیم کنیم اگه کاری هم کنیم دوباره احتمالا اندازه یه جنگ جهانی در عرض دو سه روز ازمون کم میکنن
چقدر فیلم و سریال ببینیم ...۳۵ روز شد..
حوصله یادگیری تو این موقعیت داری!!
مهارت من یوتیوب میخوام ، اصلا گوگلی که تمام سایتهای داخلی رو برام تو سرچ بیاره و بین منابع انتخاب کنم ( خیلی از سایتهای داخلی بالا نمیاد ویا ايميل ثبتنامی میخواد ) ايميل داخلی ، تمام اطلاعات زندگیت درمیاره..همون سایت چارس رفتیم بس بود.!!
من که افسردگی داشتم، دکتر رفتم .. بهمن دیگه نزفتم ..سعی کردم خودم زندگیم درست کنم و دوباره شروع کردم..نت قطع شد ..حالا من باز شکست خوردم...این بار حتی شروع نکردم
بدون اینترنت، یادگرفتن مهارت پول میخواد..الان بتونیم نون بخریم تا برسه به این چیزا.
منم همانند هم میهنانم این روز ها رو سپری دارم میکنم و درک میکنم چه بر اون ها میگذرد. استرس و نگرانی از جنگ یک سو؛ و نبود اینترنت برای خواندن دیتا و تازه های سیاست و جنگ و تماس گرفتن با دوستان و عزیزانمون که بیرون کشور زندگی میکنن هم سوی دیگر. تردید این روز های تلخ و سخت که جنگ هم درش آمیخته شده هم خواهد گذشت.
به قول یه خدا بیامرزی: همه ی آنان رفتند و ایران بر جای ماند.
خدا بیامرزدش. روحش شاد. از میراثش مراقبت می کنیم.
کوروش بیارین ویدیو بزاره بهترین تراپی درمانه ✨💔
متاسفانه ما خیلی وقته زندگی نمیکنیم بلکه فقط در تلاشیم زنده بمونیم، که اون هم با این شرایط جنگی و اقتصاد داغون بنظر داره ناممکن میشه.
به نظرم از این کشور قاچاقی هم شده بریم آمریکا بهتره