مروری بر یک تراژدی بی پایان؛ خودروهای برقی ایرانی، از گذشته تا حال

همه ما نسبت به مضرات زیست محیطی خودروهایی که با سوخت فسیلی کار می‌کنند، آگاه هستیم و در همه جا می‌شنویم که اگر وضع به همین منوال پیش برود، بایستی منتظر عواقب جدی آلودگی‌ هوای محیط زندگی خود باشیم.

با اطلاع از این امر که سوخت‌ های فسیلی رو به پایان بوده و مضرات بیشماری را نیز بر اکوسیستم جهانی وارد می‌آورند، بسیاری از اذهان به سمت کاربرد سوخت های پاک و تجدید پذیر متمایل شده است. بر این اساس همه نگاه‌ ها به سمت پاک‌ترین منبع انرژی یعنی جریان الکتریسیته خیره شد.

با وجود تلاش هایی که در دهه‌ های گذشته برای تولید خودروهای برقی صورت گرفت، اما به دلایل مختلفی همچون فقدان صرفه اقتصادی و تکنولوژی ابتدایی باتری‌ ها که منجر به برد حرکتی کوتاه خودروی برقی و نیاز چندباره به شارژ باتری در طی مسافت های نسبتا کوتاه می‌شد، تولید خودروهای برقی در لفافه باقی ماند تا اینکه یک شرکت فناورمحور آمریکایی با ریاست فردی آینده‌نگر، توانست قواعد بازی را به نفع فعالان زیست محیطی تغییر دهد.

شاید در اوایل کار، بسیاری ایلان ماسک را یک فرد خیالباف می‌دانستند که بر روی پروژه‌ های از پیش شکست خورده در شرکت تسلا مشغول به کار است؛ اما موفقیت چشمگیر خودروهای برقی تسلا و آمار فروش بالای این خودروها، به همگان ثابت نمود که آینده از دل الکترون‌ ها بیرون می‌آید و پیشرانه‌ های سوخت فسیلی بایستی کم‌کم به فکر دوران بازنشستگی خود باشند.

در کشور ما نیز برخی افراد و گروه های مبتکر در زمینه تولید خودروهای برقی فعالیت‌‌هایی داشته‌اند و پروژه‌هایی را نیز به مرحله تولید آزمایشی رسانده‌‌اند، اما از آنجا که این پروژه‌‌ها از سوی ارگان‌‌های دولتی با استقبال آنچنانی مواجه نشد و بخش خصوصی نیز ریسک بالای سرمایه‌ گذاری در یک چنین موارد پرابهامی را نپذیرفت، ناچار بسیاری از آن پروژه‌‌ها به همراه امید و آرزوهای مخترعان جوانشان، در همان مراحل ابتدایی متوقف شدند و هیچگاه به مرحله تولید در مقیاس صنعتی دست نیافتند.

یکی از معروفترین اشخاص ایرانی فعال در حیطه طراحی و تولید خودروهای الکتریکی آقای جمشید آرین است که در صورت صحت ادعاهایش، قابلیت بدل شدن به یکی از نوابغ حوزه خودرو های الکتریکی را نیز دارا خواهد بود.

اولین خودروی الکتریکی هوشمندی که توسط جمشید آرین بنیان نهاده شد، «آریانا792» نام داشت که در سال 1381 به تولید رسید. طبق ادعای آقای آرین، این خودرو مجهز به تکنولوژی شارژ سریع بوده و قادر است تا ظرف مدت 8.8 ثانیه از حالت سکون به سرعت یکصد کیلومتر بر ساعت دست یابد.

حداکثر سرعت ادعایی این خودرو نیز معادل 120 کیلومتر بر ساعت اعلام شده است. باتری آریانا 792 به ظرفیت 15 کیلووات ساعت از نوع نیکل- متال هیدرید بوده و بر اساس اطلاعات منتشره، به فناوری شارژ سریع ظرف مدت 15 دقیقه مجهز است. برای شارژ کامل این باتری، به 6 الی 8 ساعت زمان نیاز است.

پس از آنکه آریانا از سوی نهادهای مربوطه وقت علی‌رغم وعده‌ های داده شده، مورد استقبال واقع نشد، آقای آرین به کشور استرالیا رفت و در ملبورن، خودروی 796-iEV را بر پایه آریانا 792 طراحی نمود. طبق ادعای سازنده، این خودرو قادر است تا به حداکثر سرعت 160 کیلومتربرساعت دست یابد.

سپس آقای آرین دومین محصول استرالیایی خود را به نمایش گذاشت و نام iEV800 را برای آن انتخاب نمود. باز هم بر اساس ادعای سازنده این خودرو با سرعت بیش از 160 کیلومتر در ساعت، 250 الی 300  کیلومتر را با یکبار شارژ کامل باتری طی می‌کند و شتاب صفر تا صد آن معادل 7.5 ثانیه است.

آرین به فعالیت‌ هایش در استرالیا و آلمان ادامه داد و پس از بازگشت به کشور، یک دستگاه خودروی تیبا را به سیستم برقی خود مجهز نمود و کد IEV1-IR را برای آن برگزید. سرانجام و پس از انجام پروژه‌ های مختلف، جمشید آرین به نشانه اعتراض به عدم توجه مسئولین، خودروی IEV2 خود را به درون دریاچه انداخت.

گذشته از آنکه کسی نمی‌تواند منکر فعالیت‌ های مبتکرانه آقای آرین باشد، اما ابهاماتی در زمینه ادعاهای آقای آرین وجود دارد و مهمترین آنها این نکته است که چرا آقای آرین [تا آنجا که ما اطلاع داریم] هیچگاه ادعاهای خود را در معرض آزمایش توسط خبرنگاران و کارشناسان خبره در ایران و جهان قرار نداده است.

تنها ادعا کافی نیست بلکه هر ادعایی نیاز به اثبات دارد تا بتواند حقانیت خود را بر کرسی نشاند. ادعاهایی همچون اختراع سامانه شارژ سریع در تنها 15 دقیقه، دامنه حرکتی 500 کیلومتر با یک یکبار شارژ و سایر گزینه‌ های مشابه، مواردی هستند که بایستی به تایید خبرنگاران و کارشناسان برسند تا هرگونه شک و شبهه در این‌ باره از میان برداشته شود.

البته فارغ از تایید یا رد این ادعاها، اصل تلاش و همت آقای آرین بسیار قابل ستایش است و تولید مدل‌‌های مختلفی همچون مارس، سری خودروهای iEV، آریانا، سورن هیدروژنی و تیبای الکتریکی، ایستگاه شارژ و کارهای دیگر این شخص نشان می‌‌دهد که به تنهایی از کل صنعت خودروسازی ما نوآورانه‌‌تر عمل نموده است که بسیار قابل تحسین و شایسته حمایت است.

اما تولید خودروهای الکتریکی در ایران تنها منحصر به آقای آرین نمی‌شود و دانشمندان جوان دیگری نیز در کشورمان وجود دارند که در این زمینه فعالیت می‌کنند.

اخیرا شرکت خودروسازی سایپا در همکاری با دانشگاه خواجه نصیر، از یک نمونه تمام الکتریکی خودروی ساینا رونمایی کرده است طبق گفته کارشناسان دست اندرکار این پروژه، ساینای برقی قادر است تا پس از هر بار شارژ، مسافتی معادل 200 کیلومتر را در سطح شهر و نیز 300 کیلومتر را در جاده‌ های بین شهری بپیماید.

از حیث فنی اما به نظر می رسد که محصول برقی سایپا تلفیقی از تکنولوژی های داخلی و خارجی باشد، توان موتور ساینا برقی 70 کیلو وات معادل حدود 93 اسب بخار اعلام شده است که رقمی بسیار نزدیک به نمونه بنزینی ساینا است.باتری توسط شرکت صبا باتری تامین شده است و احتمالا ادوات کنترلی نیز ماحصل دانش شرکت بلژیکی حاضر در این پروژه است

قیمت تمام شده ساینای برقی در حدود 70 میلیون تومان است و دست اندرکاران این پروژه اظهار امیدواری نموده‌اند که تاحدود 18 ماه آینده این خودرو را با بهای 40 میلیون تومانی به مرحله تولید انبوه برسانند که البته با توجه به آماده نبودن زیرساخت‌‌ها، تولید انبوه این خودرو در حال حاضر امری بعید به نظر می‌رسد.

خودروی برقی دیگری نیز که پیش از این توسط محققین دانشگاه خواجه نصیر طوسی طراحی و تولید شده، قاصدک نصیر نام دارد. این خودرو به موتور 10 کیلووات (13.4 اسب بخار) و هشت عدد باتری 12 ولت مجهز بوده که بر اساس گفته های سازندگان آن، دارای دامنه حرکتی 90 کیلومتر با یک مرتبه شارژ و حداکثر سرعت بیش از 90 کیلومتربرساعت است.

در این خودرو از گیربکس پراید برای انتقال نیرو بهره برده شده و از یک پنل خورشیدی قرار گرفته بر روی سقف هم به منظور تامین برق کابین استفاده شده است.

صحبت هایی مبنی بر تولید این خودرو توسط کیش خودرو به در همان زمان به گوش رسید که هیچ‌گاه جامه عمل به آن پوشانده نشد.

شرکت دانش بنیان پاراکس موتورز نیز که زیر مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین به شمار می‌رود، موفق شده تا خودرویی برقی موسوم به «یوز» را با الهام از نمونه فرانسوی تحت عنوان «رنو توییزی» به مرحله تولید برساند.

نیرو بخش یوز برقی ایرانی یک موتور الکتریکی تعبیه شده در محور عقب است که قادر به تولید 20 اسب بخار(15 کیلووات) قدرت است. با هر مرتبه شارژ که مدت 3 ساعت و 30 دقیقه به طول خواهد انجامید، یوز قادر است تا مسافتی در حدود یکصد کیلومتر را بپیماید.

وزن این خودرو در حدود 480 کیلوگرم اعلام شده و امکاناتی همچون صفحه نمایش 4.3 اینچی، ایموبلایزر و... برای آن در نظر گرفته شده است. طول بدنه یوز تقریبا 2.32 متر اعلام شده و عرض آن هم 1.19 متر و ارتفاع آن 1.46 متر است.

سازنده ایرانی از عرضه دو مدل آن یعنی تک سرنشین به همراه فضای بار عقبی و دو سرنشین خبر داده است. مسلما استفاده از یک چنین خودرو هایی در مسیرهای طولانی چندان تجربه دلچسبی نخواهد بود اما برای مصارف شهری می‌تواند یکی از بهترین‌‌ها باشد.

سرنوشت صنعتی‌‌سازی این طرح در هاله‌ای از ابهام قرار دارد اما بر اساس اطلاعات غیر رسمی، در صورت عرضه یوز به بازار، بایستی بهایی در حدود 15 تا 20 میلیون تومان را برای آن بپردازیم.

در هر صورت آنچه که مسلم است، چه بخواهیم و چه نخواهیم، آینده از آن انرژی‌های پاک و مهمتر از همه نیروی الکتریسیته است.

بنابراین اگر بخواهیم به عقب افتادگی که در تولید خودروهای احتراق داخلی به آن دچار هستیم، مبتلا نشویم بایستی هرچه زودتر نسبت به گام برداشتن در مسیر توسعه و سرمایه‌گذاری بر روی خودروهای الکتریکی اقدام نماییم. مطمئن باشید که فردا دیر است و باید همین امروز شروع کنیم.